बौधायन श्रौतसूत्रम् (कृष्ण यजुर्वेद तैत्तिरीय शाखा - सम्पूर्ण प्रश्न एवं श्रौत-याग कल्प सटीक)

"आञ्जनो" ऽभ्यक्तः १ शामूलवाससः १ । ' मो ऽभ्यञ्जनो " ऽथ
विषूचीनग्रावो भ्राष्ट्रवतो यज्ञः ' । स तथा देवयजनं जोष-
यते यथा प्राचीनमाहवनीयात्प्रवणग्ँ स्यात्प्रतीचीनं गार्ह-
पत्यादिति । तदेते विषूचीनग्राले मापयन्ति २ । प्रचरन्ति
५ प्राञ्चः प्रत्यञ्चः प्रचरन्ति । मध्ये गार्हपत्यो भवति । मध्यत
आसीनाय भक्तानाहरन्त्यनुदिशग्ँ स्तोमौ स्यातामित्येत-
देकमेकविग्ँशौ ३ स्यातामित्येतदेकमेनादृत्य तच्चतुष्टोमावेव
कुर्वन्ति ॥ ४८ ॥
४देवासुरा ह यत्र महासंग्रामम् ५ संयेतिरे तद्ध शिविरौ-
१० शीनरो देवानां वर्गादसुराज्जिगाय ६ । तस्यो हेन्द्रो जितवरं
ददौ । स होवाच शिविनैष्ठं ७ भयं न गच्छेदिति । तं वर्षि-
ष्ठीयप्रस्थे ८ सर्व

जयति॑ । तदेताश्चतस्रः शाला अनुदिशं मापयन्ति॑ । प्रचरन्ति
प्राञ्चः प्रचरन्ति दक्षिणा प्रचरन्ति प्रत्यञ्च उदञ्चः प्रचरन्ति॑ ।
मध्ये गार्हपत्यो भवति॑ । मध्यत आसीनायाश्वतरीरथैर्भर्चा-
न्संवहन्त्यनुदिशग्ं स्तोमाः स्युरित्येतदेकमेकविग्ंशाः स्युरि-
त्येतदेकम॑नादृत्य तच्चतुष्टोमानेव कुर्वन्ति ॥ पार्थः॑ । पार्थो' १ ह ५
स्थपतिर्देवानैफ्सत् ' ह२ सुतसोमान्त्सहस्रदक्षिणाञ्छहस्रमसुनोत्सं
ह३ देवानाप३ ' म३ एतान्त्सोमानाहरिष्यन्नुपकल्पयते३ शालाः४
सहस्रग्ं सहस्राणि सहस्रमश्वतरीरथान्त्सं॑देताः शाला अनु-
दिशं मापयन्ति द्वे च शते पञ्चाशतं च पुरस्तादेवं दक्षि-
णत एवं पश्चादेवमुत्तरतः॑ । प्रचरन्ति प्राञ्चः प्रचरन्ति दक्षिणा १०
प्रचरन्ति प्रत्यञ्च उदञ्च

': 'ति' + 'थ्यं'.
So "क्रीत्वोद्वातिथ्यं"?
Wait, what could "उद्वातिथ्यं" or "क्रीत्वोद्वातिथ्यं" mean?
Wait! Is it "क्रीत्वोद्वा"? No!
Wait, what if the word is:
"क्रीत्वोदातिथ्यं"?
Wait, could that letter just be 'दा'?
Let's look at 'दा' in "समुदितादैवमेवोत्तरस्याꣳ" (line 17):
In line 17: "समुदितादै-" -> 'दा' + 'ै' = 'दै'. Look at 'द': it has a top stroke, a small vertical, a rounded belly to the right, and a tail curving down-left.
Now look at line 5: does the letter have a rounded belly to the right?
NO! It bulges to the LEFT!
What letters bulge to the left?
'छ', 'ध', 'थ', 'ह', 'भ'!
Wait! What letter bulges to the left, has a top, and attaches to something?
Look at 'छ': 'छ' bulges to the left and has a loop at the bottom!
Does this letter have a loop at the bottom?
YES! It has a distinct curl/loop at the bottom left!
Wait, is it 'छ'?
If it is 'छ', with 'ा', it is '

?
There is a vertical bar after 'न', and two flags on top: that's 'नौ'!
Wait, or is it 'नै'? Let's compare with 'प्रातः' before it.
In 'प्रातः instead of प्राक् L; सवनौयेभ्यो L Be.' - wait, look at 'नौ' vs 'नै':
Wait, compare with 'योनिरग्निश्च' (यो has one stem and one flag).
Here there is one stem and two flags: that is definitely 'ौ' (au)!
Wait, could it be "सवनीयेभ्यो"?
Ah! "सवनीयेभ्यो"!
Wait, does it have an 'ी' (ee-mātrā) with an accent or is it 'ौ'?
Look closely at "सवनौयेभ्यो":
It is स, व, न, ी (dirgha ee mātrā!), and then what is on top of ी?
Wait! In "सवनीयेभ्यो" - the 'ी' mātrā goes to the right of 'न'. Above the mātrā, there are two slants? No, it's 'ौ'! No, wait: "स व नौ ये भ्यो" - why would it be सवनौयेभ्यो? It's nonsensical. What about "सवनीयेभ्यो" (savanīyebhyo)? Savanīya is a very common Vedic word (सवनीय)! "सवनीयेभ्यो"!
Wait, why would it look

Here is the accurate transcription of the text from the provided image:

पेयानि, दिशाग् स्तोमः, ऋतूनां स्तोमः, ऋषीणां स्तोमः, एकाहाः
[ १८ । ५१ । ] देवतानां स्तोमः, ओजोबलस्य स्तोमः, वर्चसस्तोमः
बौधायनश्रौतसूत्रम् । ४११
वाजेन यजेत ' पेयेर्यक्ष्यमाणो भवति ' सो ऽन्विष्ठैव पौर्ण-
मास्याँ दीक्षते ' तस्यापरिमिता दीक्षा द्वादशोपसदः ' स
तया राजानं क्रीणाति यथा मन्यते ऽमावास्यायै १ मे यज्ञिये
ऽहन्सत्या संपत्स्यत इति ' तस्य तथा संपद्यते ' प्रसिद्धेन
५ कर्मणोपवसथ्येत्य॑ वसतीवरीः परिहृत्य पयाꣳसि विशि-
ष्योपवसत्त्य॑थैताग् सवनेष्टिं निर्वपत्याग्नेयमष्टाकपालमैन्द्रमेका-
दशकपालं वैश्वदेवं द्वादशकपालं ' तया द्वादशाहानि यजते '
ऽथ त्रयोदशे ऽह्नि पौर्णमासेन हविषा यजते येनास्यानिष्टं
भवत्य॑थ चतुर्दशे ऽहन्न्यमावास्येन हविषा यजते येनास्यानिष्टं
१० भवत्य॑थैतेषां यज्ञक्रतूनामेकेन यजते ' ऽथ पुनर्दीक्षते ' स
एवमेव संवत्सरं यजते ' तस्याहानि त्रिवृत्पञ्चदशो २ ऽथ
त्रिवृत्सप्तदशो ऽथ त्रिवृदेकविꣳशो ऽथ त्रिवृत्त्रिणवो ३ ऽथ
त्रिवृत्त्रयस्त्रिꣳशो ऽथ त्रिवृच्चतुष्टोमो ४ ' मासानामेव रूपं
पेयाः ५ ' संवत्सरस्य रूपं वाज ' एवमसैष संवत्सरः परीष्ट
१५ एवमाप्तो भवत्य॑थाहौनविधिस्तस्याहानि ७ त्रिवृत्पञ्चदशः ८ सप्त-
दशस्तुत्प्तोमोस्त्रिवृद्देवायैकविꣳशो ८ ऽथ त्रिणवो ऽथ चतुष्टोम-

१ ऽमावास्यै Be, मावास्यै L (the other MSS. om. this passage).
२ Thus L Be; ०पंचदशः सप्तदशः the other MSS.
३-४ Thus L Be; the other MSS. have only त्रिवृच्चतुष्टोमो ।
५ Thus L Be; रूपमपेयान् or ०पेयान् the other MSS.
६ Thus L Be; स्य एष the other MSS.
७ ०विधस्तस्या० Be.
८ Thus L Be; ०पंचदशः चतुरो० the other MSS.

स्विट्देवाय त्रयस्त्रिꣳशो ऽथ चतुष्टोमस्स्विट्देवाथ¹ चतुरु-
त्त्वारिꣳशो ऽथ चतुष्टोमो ऽथातिरात्रो॑ द्वादश² मासाः सप्त-
दश क्रतवो॑ नवसु मासेषु नव क्रतूनुपैत्यथातिशिष्यन्ते त्रयस्
मासा अष्टौ च क्रतवः॑ स द्वौ त्रिरात्रौ कुरुत एकं च
द्विरात्रं॑ यद्यु वा एतदुपायेति चतुष्टोमेनाग्निष्टोमेन यजेत॑ ५
मासानामेव रूपꣳ स्तुतशस्त्राणि संवत्सरस्य रूपमग्निष्टोमो³
वाज²॑ एवमस्यैष६ संवत्सरः परीष्ट एवमाप्तो भवत्यथातो
ऽयुजस्यैव⁴ युग्मास्यै॑कस्याꣳ स्तुवते ऽथ तिसृष्विति न्वयुजो॑
ऽथ युग्मांसतसृषु स्तुवते ऽथाष्टास्विति युग्मा॑ अयुजां चैव⁵
युग्मानां चैव सायुज्यꣳ सलोकतामाप्नुवन्ति य एतेनायनेन १०
यन्ति य उ चैनदेवं विदुः ॥ ५१ ॥
अथातो दिग्न्नामेव॑ त्रिवृत्प्राच्यै॑ पञ्चदशो दक्षिणायै॑
सप्तदशः प्रतीच्या॑ एकविꣳश उदीच्यै॑ त्रिणव इत⁶

१-१ Wholly uncertain; चतुष्टोमैर्विꣳशो य चतुष्टोमस्स्विष्टदेवाय चतु-
श्चत्वारिꣳशोयाद्याचत्वारिꣳशोय चतुष्टोमोयातिरात्रोद्वादश L Be; चतुष्टोमस्विष्टदे-
वाय चतुरुत्वारिꣳशोय चतुष्टोमोयातिरात्रोच द्वादश the other MSS., partly
incomplete.
२ Thus MSS. exc. Be, which reads ॰ष्टोमस्यैष and L, which
omits वाज ।
४-५ Thus, on the whole, L; युजस्यैकस्यां स्तुवते य तिसृष्वितो न्वायुञ्जो
य युग्मांश्चतसृषु स्तुवते याष्टासुरिति युग्मा अयुजांश्चैव Be; युजस्यैव युग्मां (or या-)
स्यैवतस्यां स्तुवते (ति) य तिसृष्विति न्वयुजो य पुमांश्चतसृषु स्तुवते याष्टासुरित्यथ
युग्मा अयुजस्यैव the other MSS.
६ Only in Be.

ऊर्ध्वायै॑ त्रयस्त्रिꣳशो ऽमृतो ऽर्वाच्यै॑ सर्वासामेव चतुष्टोमो॑
दिशामेव सायुज्यꣳ सलोकतामाप्नुवन्ति य एतेनायनेन यन्ति
य उ चैनदेवं विदुर्"यात ऋतूनामेव॑ त्रिवृद्वसन्तस्य॑ पञ्च-
दशो ग्रीष्मस्य॑ सप्तदशो वर्षाणामेकविꣳशः शरद्'स्त्रिणवो
५ हेमन्तस्य॑ त्रयस्त्रिꣳशः शिशिरस्य॑ सर्वेषामेव चतुष्टोम॑
ऋतूनामेव सायुज्यꣳ सलोकतामाप्नुवन्ति य एतेनायनेन
यन्ति य उ चैनदेवं विदुर्"यात ऋषीणामेव॑ त्रिवृद्वसिष्ठस्य॑
पञ्चदशो भरद्वाजस्य॑ सप्तदशो विश्वामित्रस्यैकविꣳशो जमदग्ने-
स्त्रिणवः कश्यपस्य¹ त्रयस्त्रिꣳशो गौतमस्यागस्त्यस्य² चतुष्टोम॑
१० सर्वेषामेव चतुष्टोम॑ ऋषीणामेव सायुज्यꣳ सलोकतामाप्नुवन्ति
य एतेनायनेन यन्ति य उ चैनदेवं विदुर्"यातो देवताना-
मेव॑ त्रिवृदग्नेः॑ पञ्चदश इन्द्रस्य॑ सप्तदशः प्रजापते॑रेकविꣳशो
ऽमुष्य³ तपतस्त्रिणवश्चन्द्रमसस्त्रयस्त्रिꣳशो विश्वेषां देवानाꣳ॑⁴
सर्वासामेव चतुष्टोमो॑ देवतानामेव सायुज्यꣳ सलोकतामाप्नु-
१५ वन्ति य एतेनायनेन यन्ति य उ चैनदेवं विदुः॥ ५२ ॥
अथातो दर्शपूर्णमासयोरयनमित्याचक्षते॑ सूर्य्याचन्द्रमसो-
रयनमित्येक आहुः॑ पौर्णमासेन⁵ सोमेन यक्ष्यमाणो भवति॑
दीक्षते॑ तस्यापरिमित्ता दीक्षाः षडुपसदः॑ स तथा राजानं

१ कश्य० Be, काश्य० the other MSS.
२ Thus L and Be; all the other MSS. om. अग० ।
३ Instead of मुष्य Be: उप, L मु ।
४ Thus L Be; the other MSS. have एवं after देवानां ।
५ पूर्ण० MSS. exc. L.

क्रीणाति यथा मन्यते पौर्णमास्यै मे यज्ञिये ऽहन्सुत्या संप-
त्स्यत इति । तस्य तथा संपद्यते । प्रसिद्धेन कर्मणोपवसथा-
देत्य॑थ वसतीवरीः परिहृत्य पयाꣳसि विशिष्योपवसन्नथ
प्रातराग्नेयं पशुमुपाकरोति । तस्याग्नीषोमीय उपाळम्भो
भवति । तस्य प्रातःसवनीयाननुवर्तन्ते पौर्णमासꣳहवीꣳषि । ५
प्रैषवन्तः सवनीया अनुब्रूहि यजेतीतरेषाꣳ हविषांमृजुधा
ज्योतिरुक्थ्यः संतिष्ठत ॥ आमावास्येन सोमेन यक्ष्यमाणो
भवति । दीक्षते । तस्यापरिमिता दीक्षा द्वादशोपसदः । स
तथा राजानं क्रीणाति यथा मन्यते ऽमावास्यायै मे यज्ञिये
ऽहन्सुत्या संपत्स्यत इति । तस्य तथा संपद्यते । प्रसिद्धेन कर्म- १०
णोपवसथादेत्य॑थास्यैतदहरिन्द्राय वत्सा अपाकृता भवन्त्यैन्द्रं
पयो दोहयति सांनाव्यस्य वावृता तूष्णीं वाथ वसतीवरीः
परिहृत्य पयाꣳसि विशिष्योपवसन्नथ प्रातराग्नेयं पशु-
मुपाकरोति । तस्यैन्द्र ऋषभ उपाळम्भो भवति । तस्य
प्रातःसवनीयाननुवर्तन्त आमावास्यानि हवीꣳषि । प्रैषवन्तः १५
सवनीया अनुब्रूहि यजेतीतरेषाꣳ हविषांमृजुधा ज्योति-
रतिरात्रः संतिष्ठते । सूर्याचन्द्रमसोरेव तत्सायुज्यꣳ सलो-
कतामाप्नुवन्ति य एतेनायनेन यन्ति य उ चैनदेवं विदुर्य
उ चैनदेवं विदुः ॥ ५३ ॥ षोडशः१ ॥
॥ इत्यष्टादशः प्रश्नः ॥

१ इत्यनरा मतिः समाप्ता MSS.

:
स (sa) + त (ta) + ि (i) = स्ति
Then there is an avagraha-like or repha?
Wait, look at the two words:
Word 1: ...दाग्नीध्रस्तिर्ह्रति
Word 2: यदाग्नीध्रस्तिर्ह्रत्यथैतमग्निं
Wait, is it 'तिर्ह्रति'? No, look at the letters:
त (ta) + ि (i) = ति
र् (repha) on ह?
And what is under ह?
It's 'र'! ह + र = ह्र!
Wait, could it be 'तिरह्रति'? No, the 'ि' is on 'त', and there is a repha: तिर्ह्रति!
Wait, could it be 'तिर्ह्यति'?
In Caland's edition, is it "tirahriyate" or "tirhyati" or "tirharti"?
Wait! "तिर्हति"?
Let's look closely: does ह have a subscript र?
Yes, a diagonal stroke to the left: 'ह्र'.
Wait, why would it be तिर्ह्रति? From tiras + hṛ?
Tiras + hṛ -> tiraskṛ? No, tiras + dhā -> tirodhā.
What about tiras + hṛ? In Vedic Sanskrit, does tiras + hṛ become tirhṛ?
Wait! "ति

प्रास्य तेनैनं प्रदक्षिणऋं परिमण्डलं¹ परिलिखत्य'पोद्धृत्य खन्यां
कर्षूः खानयन्त्युच्छ्रयन्त्यपस्या' ² दक्षिणतश्च पश्चाच्च वर्षीयसीः
कुर्वन्त्यथ याचत्याज्यस्थालीग्ं सस्रुवाग्ं स्फ्यं दर्भस्तम्बमुदपात्र-
मौत्तरवेदिकाग्ंश्च³ संभारान्दधि मधुमिश्रग्ं हिरण्यं च
शर्कराः⁴ सिकताश्च⁴ दर्भानित्येतत्समादायोत्तरार्धे सग्ंसादय- ५
न्त्यथ द्वाभ्यामात्मन्यग्निं⁵ गृह्णीते मयि गृह्णाम्यग्रे अग्निं यो
नो अग्निरिति ' स्वयं चितिं जपति यास्ते अग्ने समिधो यानि
धामेति ' श्वेतमश्वमभिमृश्यान्तःशर्करमिमामुपदधाति प्रजा-
पतिस्त्वा सादयतु तया देवतयाऽङ्गिरस्वद्ध्रुवा सीदेत्यथ शङ्कु-
मुद्धृत्योदपात्रमुपनिनय दर्भस्तम्बमुपदधाति वाक्चा समुद्र १०
उपदधात्विति वा तूष्णीं वा

षड्भिरनुच्छन्दसमथोर्ध्वचित उपदधाति चित स्थ परिचित
ऊर्ध्वचितः श्रयध्वं तया देवतयाङ्गिरस्वद्बुवाः सीदतेत्येतानु-
व्यूहत्याप्यायस्वेति गायत्र्या ब्राह्मणस्य सं ते पयाꣳसीति
त्रिष्टुभा राजन्यस्य ' यथासुष्ठु यथाशर्करमनुव्यूहति ' तस्यां १
५ नव १ परिमण्डला १ लेखा लिखत्यथ २ दध्ना मधुमिश्रेण
शर्कराः समज्य सायम्ग्निहोत्रꣳ हुत्वाग्नीन्परिस्तीर्योपवसन्त्यथ
प्रातर्हूते ऽग्निहोत्रे यावत्युदपात्रं भस्म पुरीषमूषान्सिकता
यावदुत्तममङ्गुलिकाण्डं यज्ञपुरुषा संमितं तावन्मात्रौः ३ पञ्चा-
शीतिशतꣳ हिरण्येष्टकाः शर्करा वा घृताक्तास्तावत्यो ४ लोकं-
१० पृणा अपरिमिता वा चतस्रः स्वयमातृण्णाः सहस्रꣳ हिरण्य-
शल्कानूर्ध्वं चिभ्यो ' ऽपरिमितानित्येक आहुस्ते यदि सहस्रं
भवन्ति द्वे द्वे शते पञ्चनाडीष्वोते ५ भवतो ' ऽथोदित आदित्ये
द्वाभ्यामात्मन्यग्निं ६ गृह्णीते मयि गृह्णाम्यग्रे अग्निं यो नो
अग्निरिति ' स्वयंचितिं जपति यास्ते अग्ने समिधो यानि
१५ धामेति ' श्वेतमश्वमभिमृश्याधिद्रवणं जपत्यपामिदं न्ययनं
नमस्ते इति द्वाभ्यामथापरार्ध उदपात्रमुपदधाति वाक्का
१ Thus Ben. UH (the last तस्या ) ; तस्यां नव मंडला Be; तस्मिन्नेव
परिस० MB.
२ लिखित्वा MB.
३ ०मात्रं M.
४ घृतान्वक्ता० M.
५ Thus MHU ; ०नाडीष्येते B; ०नाडीप्रोवे Be Ben.
६ Thus MBHU ; ०त्मानग्निं Be Ben.
53

४१८ बौधायनश्रौतसूत्रम् । [ १६ । २, ३ । ]

समुद्र उपदधे सुप्रजावनिग्ँ रायस्पोषवनिं मह्यं यजमाना-
येति॑ । तयादेवतं कृत्वा सूददोहसं करोत्य॑थ संभारान्निवप-
त्यग्नेर्भस्मासीति भस्माग्नेः पुरीषमसीति पुरीषग्ँ संज्ञानमसि
कामधरणमित्यूषान्मयि ते कामधरणं भूयादिति सिकता॑ ।
अथैनान्संप्रयौति सं या वः प्रियास्तनुवः सं प्रिया हृदयानि ५
वः । आत्मा वो अस्तु संप्रियः संप्रियास्तनुवो ममेत्य॑थैनान्कल्प-
यति कल्पेतां द्यावापृथिवी कल्पन्तामाप ओषधीः । कल्पन्ता-
मग्नयः पृथङ्मम ज्यैष्ठ्याय सव्रता इति॑ । ताग्ँस्तथा कल्प-
यति यथा न लेखाः संलोपयन्ते१॑ । सद्यो वा सर्वं क्रियते
सद्यस्काले॑ ॥ २ ॥ प्रथमः ॥ १०
अथान्तमायां लेखायां पूर्वपक्षस्य दिनेष्टका उपदधाति
संज्ञानं तया देवतयाङ्गिरस्वद्ध्रुवा सीद विज्ञानं तया देवत-
याङ्गिरस्वद्ध्रुवा सीदेति पञ्चदश॑ । तासामन्तरालेखेष्वेतेषामेव
दिनानां मुहूर्तेष्टका उपदधाति चित्रस्तया देवतयाङ्गिरस्व-
द्ध्रुवा सीद केतुस्तया देवतयाङ्गिरस्वद्ध्रुवा सीदेति पञ्चदश॑ । १५
सर्वासाम् पारे सूददोहसः करोत्य॑थाभ्यन्तरायां लेखायां पूर्व-
पक्षस्य क्षपेष्टका उपदधाति दर्शा तया देवतयाङ्गिरस्वद्ध्रुवा
सीद दृष्टा तया देवतयाङ्गिरस्वद्ध्रुवा सीदेति पञ्चदश॑ ।
तासामन्तरालेखेष्वेतासामेव२ क्षपाणां मुहूर्तेष्टका उपदधाति
दाता तया देवतयाङ्गिरस्वद्ध्रुवा सीद प्रदाता तया देवतयाङ्गि- २०

पादटिप्पणी (Footnotes):
१ संयोपयंते Be Ben.
२ Thus MU ; एतेषामेव the other MSS.

रस्वद्ध्रुवा सीदेति पञ्चदश॑ सर्वासां पारे सूददोहसः करो-
त्येथाभ्यन्तररायां लेखायामपरपक्षस्य दिनेष्टका उपदधाति
प्रस्तुतं तया देवतयाङ्गिरस्वद्ध्रुवा सीद विष्टुतं तया देवतया-
ङ्गिरस्वद्ध्रुवा सीदेति पञ्चदश॑ तासामन्तरालेख्येतेषामेव
५ दिनानां मुहूर्तेष्टका उपदधाति सविता तया देवतयाङ्गिरस्व-
द्ध्रुवा सीद प्रसविता तया देवतयाङ्गिरस्वद्ध्रुवा सीदेति पञ्च-
दश॑ सर्वासां पारे सूददोहसः करोत्यथाभ्यन्तरायां लेखाया-
मपरपक्षस्य रूपेष्टका उपदधाति सुता तया देवतयाङ्गिरस्व-
द्ध्रुवा सीद सुन्वती तया देवतयाङ्गिरस्वद्ध्रुवा सीदेति पञ्च-
१० दश॑ तासामन्तरालेख्येतासामेव रूपाणां मुहूर्तेष्टका उप-
दधात्यभिगास्ता तया देवतयाङ्गिरस्वद्ध्रुवा सीदानुमन्ता तया
देवतयाङ्गिरस्वद्ध्रुवा सीदेति पञ्चदश॑

. Just under ह: बृह॒स्पति-.
Then: ' तयादेवतं

Line 19:
"करोति तया देवतयाऽङ्गिरस्वद्ध्रुवा सीदेत्य'थ सूददोहसं करोति"

Let's check line 20 (Footnote 1):
"१ Thus Be Ben. ; लेखाभ्यंतरेषु M ; लेखांतरेषु HU ; लेखायां B."
Wait, look at:
"१ Thus Be Ben. ; लेखाभ्यंतरॆषु" - is it 'लेखाभ्यंतरेषु' with anusvara or 'लेखाभ्यन्तरेषु'?
Look at footnote 1:
"१ Thus Be Ben. : लेखाभ्यंतरॆषु M ; लेखांतरेषु HU ; लेखायां B."
Wait, is it a colon : after Ben.?
Yes: १ Thus Be Ben. : लेखाभ्यंतरेषु M ; लेखांतरेषु HU ; लेखायां B.
Wait, does "लेखाभ्यंतरेषु" have anusvara?
Yes: 'लेखाभ्यंतरेषु' has dot on 'त', wait, no, dot on 'य': लेखाभ्यंतरेषु!
And in HU: 'लेखांतरेषु' (dot on 'ख').
And in B: 'लेखायां B.'

Line 21 (Footnote 2):
"२ मध्यमे M."

Wait, let's re-verify line 1:
"

ता अस्य सूददोहसः सोमꣳ श्रीणन्ति पृश्नयः । जन्मन्देवानां
विशस्त्रिष्वा रोचने दिव इति॑ प्राच्याच लोकंपृणया प्रसो-
त्यग्निं प्राचीभिः संप्रच्छादयन्ति॑ संप्रच्छन्नं पलाशशाखया
परिकर्षति लोकं पृण छिद्रं पृणेत्यानभिमृष्टं चितिकॢप्त्या
५ भवत्येत्यग्निमभिमृशति¹ यत्ते ऽचितं यदु चित्तं ते अग्न इति
द्वाभ्याम॑थ चितिकॢप्त्याभिमृशति चित्तिमचित्तिं चिनवद्वि
विद्वांनित्य॑ग्ने देवाꣳ इहावहेत्याग्नेय्या गायत्र्यैतां चितिमभि-
मृश्य द्वे² अवद्रवणे॑ जपति॑ वाक्च आत्मन्नाएदा इत्य॑थ³
कृष्णमृगमभिमृश्य तनुपुरीषमुपदधाति पृष्टो दिवीति॑
१० तयादेवतं कृत्वा सूददोहसं करोत्य॑थ पाच्यामप आनीय
हिरण्यशल्कान्संप्रकीर्य द्वाभ्यांदाभ्याꣵ⁴ शताभ्यां प्रोक्षति सह-
स्रस्य प्रमा असीति पुरस्तात्सहस्रस्य प्रतिमा असीति दक्षि-
णतः सहस्रस्य विमा असीति पश्चात्सहस्रस्योन्मा असीत्युत्त-
रतो॑ ऽथ मध्यं⁵ द्वाभ्याꣵ शताभ्यां प्रोक्षति साहस्रो ऽसि
१५ सहस्राय त्वेत्य॑थोत्तरार्धे तिष्ठन्निष्टका धेनूः कुरुत इमा मे
अग्न इष्टका धेनवः सन्त्वित्यान्तादनुवाकस्याथैके ऽर्कपर्णेना-
जक्षीरेण⁶ चरमायामिष्टकायां जुहोति॑ स°⁷ यद्यदेनं°

१ परि instead of अभि M.
२ Thus HUB; द्वे ऽप्यभिद्रवणे ज० Be Ben; द्वाभ्यामभिद्रवति M.
३ सच instead of अथ M Ben. U.
४ द्वाभ्यां twice in BU only.
५ om. M.
६ र्के० om. B Be H. — ०नाजाक्षी० Be Ben.
७ Thus M ; स्यदुचैनं B; दुयेरैनं Ben; यदुशैनं Be; स्यउचैनं HU.

४२२
Digitized by Madhuban Trust
बौधायनश्रौतसूत्रम् ।
[ १८ । ४, ५ । ]

करिष्यन्भवत्यथैतस्यार्कपर्णस्य¹ पुटमन्तरवस्त्राविणं कृत्वोदङ्-
तिष्ठन्मुखदघ्ने धारयन्नाहाहरानयेति ' स यत्र धारेष्टकां²
प्राप्नोति तत्प्रतिपद्यते त्वमग्ने रुद्र इत्यान्तादनुवाकस्याथैतदर्क-
पर्णं यं द्वेष्टि तस्य संचरे पशूनां न्यस्यति ' यद्यु वै न द्वेष्या-
ऽन्वटे न्यस्यत्यैनमुपतिष्ठते त्वमेव तां वेत्थ यो ऽसि सो ५
ऽसीत्येतेनानुवाकेनाथ सङ्घारविचाराभ्यामुपतिष्ठते संवत्सरो
ऽसि परिवत्सरो ऽसीत्येतेनानुवाकेनाथाह होतरग्नेरुक्थेनाग्नि-
मनुशꣳसेति ' ³यदि होता न कामयते यजमान एव जघ-
नेनाग्निं तृणानि संस्तीर्य तेषूपविश्याग्नेरुक्थेनाग्निमनुश

[ १६ । ५१ ] बौधायनश्रौतसूत्रम् । ४२६
दूति शतरुद्रीयस्य रूपम॑ग्नाविष्णू॒ इति॑ वसो॒र्धारा॑या ऽ अन्न॑पत
इत्यन्न॑होमः॑ । सप्त॑ ते अग्ने॒ समिधः॑ सप्त जि॒ह्वा इति॑ विश्व-
प्रीरित्य॑थ स्रुवेणोपघातमेकविंशतिमाहुतीर्जुहोत्यग्नये स्वाहा
वसवे स्वाहेति॑ । ऽथलाङ्गलैव संस्त्रावान्यजमानस्याञ्जलावा-
५ वपति १ । तैर्यजमानो मुखं विमृष्टे राज्ञी विराज्ञीत्येतेनानु-
वाकेनोत्तरपरिग्राहात्प्रभृति पाशुबन्धुकं कर्म तायते । सिद्धमा
मनोतायाः कृत्वा मनोतामनुद्रुत्य पशोरवदानानि संमृ-
श्यौदुम्बरे २ पात्रे ऽ यूष्णो मृत्युग्रहं गृह्णाति विपश्चिते पव-
मानाय गायतेत्यनुद्रुत्योपयामगृहीतो ऽसि मृत्यवे त्वा जुष्टं
१० गृह्णामीति । दर्भैः परिम

४२४ बौधायनश्रौतसूत्रम् [ १९ । ५ ]

गृह्णन्ति¹ ग्रहमुपहूतं² ग्रहं यजमानो भक्षयति भक्षो ऽस्म्यमृत-
भक्षस्तस्य ते मृत्युपीतस्यामृतवतः स्वगाकृतस्य मधुमत उप-
हूतस्योपहूतो भक्षयामीति ' भक्षयित्वात्मानं प्रत्यभिमृशते
मन्द्राभिभूतिः केतुर्यज्ञानामित्यान्तादनुवाकस्या'नूयाजप्रभृति
पाशुबन्धिकं कर्म तायते ' सिद्धमा दक्षिणानां कालाद्दक्षि- ५
णानां काले धेनुमृषभमनड्वाहं दत्त्वैकविंशतिर्दक्षिणा³
ददाति ' शतं ददाति ' सहस्रं ददात्यन्विष्ठकं दक्षिणा
ददाति ' यदि न विन्देत मन्यानेतावतो दद्यादोदनान्वा '
षष्ठौहीं त्वन्वर्वतीं दद्याद्धिरण्यं ददाति ' वासो ददाति '
तेनायुः प्रतिरत इति ब्राह्मणं ' तं चेत्सौम्ये ऽध्वरे चिन्वीत १०
प्रथमायामुपसद्दि चेच्चकरणं ' मध्यमोत्तमे उपसदावन्तरेणोप-
धानं ' काले ऽग्निप्रणयनं ' दक्षिणानां काले दक्षिणाः ' सव-
नीयस्य यूष्णो मृत्युग्रहं तं चेदहीने सत्रे वा चिन्वीत प्रथमे
ऽहनि दक्षिणाः प्रथमे ऽहनि यूष्णो मृत्युग्रहो ' न सत्रे
दक्षिणा नीयन्ते ' नाचिकेत एव मृत्युग्रहः स्यादित्येतदपर- १५
'मग्निं चित्वा सौत्रामण्या यजेत मैत्रावरुण्यामिक्षया वेति '
तस्यै सायमाग्निहोत्रे हुते सायंदोहः प्रातराग्निहोत्रे हुते
प्रातर्दोहः ' पशुपुरोडाशेन सह श्रपणंसमुदिते चर्या '
संतिष्ठते सावित्रः ' ॥ ५ ॥ तृतीयः ॥

१ उपप्रस्टहंति M.
२ ग्रहमिडोपहूतं M.
३ ददाति instead of दत्त्वा M.

• wait, it is चि!
  Second character: त्व or वृ?
  Look at वृ in त्रिवृत् - usually व with a bottom curl ृ. Here, the curl goes down and up to the right! Wait, त्व has त + व. The loop is at the bottom right.
  Wait, what if it is त्रिवृत् सप्त?
  Wait, look at त्रिवृत्: if it is त्रि, why does it look like चि? In many old Devanagari typesets, त्र (tra) has a round left side if it's from a certain foundry! Wait, no, look at नाचिकेतस्य (line 1): चि. It looks EXACTLY like that चि!
  Wait, could it be त्रिवृत्सप्त?
  Let's search Google for: "अथ यदि" "सप्त पुरस्तात्" Baudhāyana
  Or: Baudhayana Srauta Sutra 19.6
  In Baudhāyana Śrautasūtra XIX.6:
  "atha yadi trivṛtsapta purastāt tisro dakṣiṇataḥ..."
  WAIT! Is it trivṛt?
  Wait, what if it is चित्वत्सप्त? Is there a word चित्वत्? चिति + `व

४२६ | बौधायनश्रौतसूत्रम् । | [ १९ । ६, ७ । ]

दक्षिणासु नीयमानासु प्राचेहि प्राचेहीति प्राची जुषाणा
वेत्वाज्यस्य स्वाहेति स्रुवेणोपहत्याहवनीये जुहुयाद्भूयिष्ठ-
मेवास्मै श्रद्दधते ऽ भूयिष्ठा दक्षिणा नयन्तीति ब्राह्मणम् ऽ
संतिष्ठते नाचिकेतः ऽ ॥ ६ ॥ चतुर्थः ॥
अथ ब्रह्मचितः १ ऽ प्रसिद्धं चेत्रकरणं यथा सावित्रस्यैताव- ५
देव नाना ऽ नात्र लेखा भवन्त्यथ पुरस्तादुदीचीर्ग्रहणेष्टका
उपदधाति चित्तिः स्रुगित्या देवतयाङ्गिरस्वद्ब्रुवा सीद चित्त-
माज्यं तया देवतयाङ्गिरस्वद्ब्रुवा सीदेति दशाथ हृदयेष्टका-
मुपदधाति सुपर्णं घर्मं परिवेद वेनमित्यनुद्रुत्य देवैः स
मानसीन आत्मा जनानामित्यातो ऽ ऽथ यजुरिष्टके उपदधा- १०
त्यग्निर्र्यजुर्भिरित्या देवतयाङ्गिरस्वद्ब्रुवा सीद सविता स्तोमै-
स्तया देवतयाङ्गिरस्वद्ब्रुवा सीदेत्यथ पत्नौष्टके उपदधाति
सेनेन्द्रस्य तया देवतयाङ्गिरस्वद्ब्रुवा सीद धेना बृहस्पतेस्तया
देवतयाङ्गिरस्वद्ब्रुवा सीदेति ऽ सर्वासां पारे सूददोहसः करो-
त्य॑थ दक्षिणतः प्राचीश्चतस्रश्चेष्टका उपदधाति पृथिवी होता १५
तया देवतयाङ्गिरस्वद्ब्रुवा सीद द्यौरध्वर्युस्तया देवतयाङ्गिर-
स्वद्ब्रुवा सीदेति चतस्रो ऽ ऽथ हृदयेष्टकामुपदधाति ब्रह्मेन्द्र-
मग्निमित्यनुद्रुत्य यज्ञमेतं चतुर्होतॄणामात्मानं कवयो निष्षि-
क्युरित्यातो ऽ ऽथ यजुरिष्टके उपदधातीन्द्र उक्थामदैस्तया
देवतयाङ्गिरस्वद्ब्रुवा सीद मित्रावरुणावाशिषा तया देवत- २०

१ ब्रह्मचित्तस्य M Be.