बौधायन श्रौतसूत्रम् (कृष्ण यजुर्वेद तैत्तिरीय शाखा - सम्पूर्ण प्रश्न एवं श्रौत-याग कल्प सटीक)

तस्य तया संपद्यते ' ऽथ प्रायणीयेन चरति ' प्रायणीयेन
चरित्वा पदेन चरति ' पदेन चरित्वा रोहिते१ चर्मणि१
राजानं क्रीत्वोद्वाह्यातिथ्यं निर्वपत्यातिथ्येन प्रचर्याथान्वहमुपसद्भि-
श्चरंत्याहवनीयं प्रणयत्याहवनीयं प्रणीय रथवाहने सदो-
हविर्धाने संमिनोति ' रथवाहने सदोहविर्धाने संमित्याग्नी- ५
षोमौ प्रणयत्यग्नीषोमौ प्रणीय यूपस्यावृता यूपमुच्छ्रयति '
खर्वन्तं यूपमुत्सृज्याग्नीषोमीयं पशुमुपाकरोति ' तस्य प्रसिद्धं
वपया चरित्वा वसतीवरीर्गृह्णात्यथ पशुपुरोडाशं निर्वपति '
तमनुवर्तन्ते ऽष्टौ देवसुवाग्ँ हवीग्ँष्यग्नये गृहपतय इत्येतानि '
तेषामुक्त्तं चरणं यथाग्नेर्विधायाग्नीडांन्ताः पुरोडाशाः संति- १०

[ १२ । ७ । ] Digitized by Madhuban Trust बौधायनश्रौतसूत्रम् राजसूयः ६५.
प्रातःसवनाय॑ तदृजुधा संतिष्ठते॑ प्रसर्पन्ति माध्यंदिनाय सव-
नाय॑ प्रसिद्धो ऽभिषवः॑ प्रसिद्धं ग्रहा गृह्यन्ते॑ समानं कर्मा
दाक्षिणेभ्यो॑ दक्षिणानि होष्यन्वाचंयत्याचम्य स्थालीᳵ सस्रुवाᳵ
स्रुचं वाससंस्त्यैतस्य वसनस्यान्तमायां दशायां निष्करज्जुः प्रग्र-
थिता१ ऽवत्यैतत्संमादायाहैहि२ यजमानेत्युत्तरेणाग्नीध्रीयं
परीत्योत्तरेण सदः परीत्याग्रेण शालां तिष्ठते प्रतिप्रस्थात्र
एतानि शस्त्राणि प्रयच्छत्यथाहैहि यजमानेति॑ रथ एष
दक्षिणे ऽोष्ठान्ते रथवाहन आहितो भवति॑ तमुपावहर-
तीन्द्रस्य३ वज्रो ऽसि वार्त्रघ्नस्त्वयायं वृत्रं वध्यादित्यथैनं धूर्गृ-
हीतमन्वर्च्यभ्यववर्तय

६६ बौधायन श्रौतसूत्रम् । [ १२ । ७, ८ । ]
नयवत्यर्चाग्नीध्रे जुहोति ' सृज्यन्ते१ दक्षिणा दक्षिणापथेन '
स यत्किंचिद्ददाति२ हिरण्यमुखमेव ददात्यथ वासाग्ँस्यथ३
युक्तानि गोश्वग्ँ हस्तिपुरुषमन्ततो४ ' ऽदत्ता एवैते रथा
अतिवर्तन्ते५ ' नैते ऽन्यस्य सन्त आजिं धावन्ति ' मनसैव
खरथमध्वर्यवे ददाति ' मनसा चतुष्पात्तेज्वं६ ब्रह्मण आदि- ५
शति ' मनसा समनुदिश्य७ दक्षिणास्त्रिभिर्मरुत्वतीयैश्चरति८ '
सीदन्ति नाराशग्ँसा आप्यायिता दक्षिणस्य हविर्धानस्यापा-
लम्बमधोऽधो९ माहेन्द्राय ' ॥ ७ ॥
अथ याचति वैतसं१० द्रोणकलशग्ँ षोडश११ वायव्या-
न्यथास्यैतत्पुरस्तादेव१२ षोडशतर्य आपो दिग्भ्यः संभृता१३ १०

१ संसृज्यते T Be 11.
२ यत्किंचद० M.
३ Thus M; उत i.s. of अथ T Be 11; B Be again (cp. supra
p. 73, 10) वसांसि i.s.o. अथ ।
४ Thus MUB Be; हस्तिदासपुरुष० T Be 11.
५ Thus M only; अतिनिर्वर्तंते Be BU; अतिपतंते Be 11 T.
६ चतुष्पात्तेज्वं all MSS. exc. M which has चतुष्पत्तेज्वं; one copy

दक्षिणस्य १ हविर्धानस्य प्राचो ऽक्षान्तौच्च उपस्तम्भनान्नि-
चिताः शेरते ' तासां वहन्त्यः पूर्वार्ध्या भवन्ति सारस्वत्यो
ऽपरार्ध्याः ' स वहन्तीरभिजुहोत्यथैत द्यापो देवीर्मधुमतीर-
गृभ्णूर्जिक्षतौ राजसूयाय चितानाः । याभिर्मित्रावरुणावभ्य-
षिञ्चन्याभिरिन्द्रमनयन्नत्यरातीः ॥ राष्ट्रदा स्थ राष्ट्रं दत्त
स्वाहेति ' गृह्णाति पर्णमयेन राष्ट्रदा स्थ राष्ट्रममुष्मा आमुष्या-
यणायामुष्य पुत्रायामुष्य पौत्राय दत्तेत्येषां पतिरसीत्यपांप-
तीयाः पुंनाम्नो २ वोत्सस्य समुद्रिया वा ' वृषास्तूर्भिरित्यौर्म्या '
वृषसेनो ऽसीति पल्बल्या ' व्रजचित स्थेति कूप्या ' मरुतामोज
स्थेति निवेष्याः ३ ' सूर्यवर्चस स्थेत्यतिदृश्याः ४ ' सूर्यवर्चस स्थेत्यात-
पति वर्त्या ' मान्दा स्थे

सारस्वतीरभिजुहोत्यपो' देवीर्मधुमतीरगृभ्णन्नूर्जस्वती राज-
सूयाय चितानाः । याभिर्मित्रावरुणावभ्यषिञ्चन्याभिरिन्द्रमन-
यन्नत्यरातीः ॥ राष्ट्रदा स्थ राष्ट्रं दत्त स्वाहेति' गृह्णाति पर्ण-
मयेन राष्ट्रदा स्थ राष्ट्रममुष्मा आमुष्यायणायामुष्य पुत्रायामुष्य
पौत्राय दत्तेत्यथैना वैतसे द्रोणकलशे समवनयति देवीरापः ५
सं मधुमतीर्मधुमतीभिः सृज्यध्वं महि वर्चः क्षत्रियाय वन्वाना
इत्यथैना अन्तरेण होतुश्च धिष्ण्यं ब्राह्मणाच्छꣳसिनश्च
सादयत्यनाधृष्टाः सीदतोर्जस्वतीर्महि वर्चः क्षत्रियाय दधती-
रित्यत्र ये ऽर्व्याः२ परेका अध्वर्योस्तानावरुन्त्ध्य् हरन्त्यथ ये१
ऽनर्व्या३ अपस्तानभ्यवचरन्त्येनमभिहुतानाꣳ सारस्वतीनां वसती- १०
वरीर्दशपेयाय परिग्राह

[ १२ । ६ । ] बौधायनश्रौतसूत्रम् । ६६

दात्रमस्येति ' हिरण्येनोत्पुनाति शुका वः शुकेणोत्पुनामि
चन्द्राश्चन्द्रेणामृता अमृतेन स्वाहा राजसूयाय चिताना इति '
गृह्णाति पर्णमयेन सधमादो द्युम्निनीरू॒र्ज एत अनिभृष्टा
अपस्युवो वसानाः । पस्त्यासु चक्रे वरुणः सधस्थमपाꣳ शिशु-
र्मातृतमास्वन्तरिति ' पुरस्तादासीनाय ब्रह्मणे प्रयच्छत्येतैरेव
गृहीत्वा दक्षिणत आसीनायौदुम्बरेण राजन्याय प्रयच्छत्येतै-
रेव गृहीत्वा पश्चादासीनायाश्वत्थेन वैश्याय प्रयच्छत्येतैरेव
गृहीत्वोत्तरत आसीनाय नैयग्रोधेन जन्याय प्रयच्छत्येतं¹
प्ररेकमाग्नीध्रꣳ¹ हृत्वापिधाय' प्रज्ञातं निदधात्यथ यजमानं
तार्प्यं परिधापयति क्षत्रस्योल्बमसीति ' क्षत्रस्य योनिरसी-
त्या

१०० बौधायनश्रौतसूत्रम् । [ १२ । ६, २०१ ]
प्रयच्छतीन्द्रस्य वज्रो ऽसि वार्त्रघ्नस्त्वयायं वृत्रं वध्यादिति शत्रु-
बाधना स्मेतौषूक्तू॑चन्मो१ बाधध्वमितीतरः२ प्रतिगृह्णाति पात
मा प्रत्यञ्चं पात मा तिर्यञ्चमन्वञ्चं मा पात दिग्भ्यो मा पात
विश्वाभ्यो मा नाष्ट्राभ्यः पातेत्यथ हिरण्यवर्णावुषसाव् विरोक
इति त्रिष्टुभा३ बाहू उद्गृह्णात्यथैनँ४ सङ्शास्ति मनसैव दिशो ५
ऽनुप्रक्राम मनसोर्ध्वामनूज्जिहीष्वेत्यथैनं४ वाचयति ॥ ६ ॥
समिधमातिष्ठोदग्राम्।तिष्ठ विराजमातिष्ठोदीचीमातिष्ठो-
र्ध्वामातिष्ठेत्यथैतच्चैव६ तिष्ठन्याचति मारुतं चैकविंशतिकपालं
वैश्वदेवीञ्चामिक्षां। तस्य यो ऽरण्ये ऽनुवाक्यो गणस्तेन
मध्यमानि कपालान्युपहितानि भवन्ति राजसूय

लचर्म सुवर्णरजतौ च¹ रुक्मौ वाराही उपानहौ सीसं च
लोहितायसं च¹ दक्षिणतः क्लीब आस्ते¹ ऽथ पुरस्तादभिषे-
कस्य षट् पार्थानि जुहोत्यग्नये स्वाहा सोमाय स्वाहेत्य॑थ
यजमानायतने शार्दूलचर्म प्राचीनग्रीवमुत्तरलोमोपस्तृणाति
५ सोमस्य लिषिरसि तवेव मे लिषिर्भूयादिति¹ तद्यजमानं
प्राञ्चमुपवेश्य सुवर्णरजताभ्याम् रुक्माभ्यां पर्युपास्यत्य॒मृतमसि
मृत्योर्मा पाहीत्यधस्ताद्रजतमुपास्यति दिवोन्मा पाहीत्युपरि-
ष्टात्सुवर्णꣳ शतात्मानमथावेष्टा दन्दशूका इति दक्षिणत
आसीनं क्लीबꣳ सीसेन विध्यति¹ सव्येन पादेन लोहिता-
१० यसं निरस्यति निरस्तं नमुचेः शिर इत्य॑थास्मा अभिषेकान्त्सं-
प्रगृह्णन्ति² । तान्त्सो ऽवेक्षते ॥ १० ॥
सोमो राजा वरुणो देवा

१०२ बौधायनश्रौतसूत्रम् । [ १२ । ११, १२ । ]
धाराः समुन्मृष्टे समाववृत्रन्नधरागुदीचीरहिं बुध्नियमनुसंचर-
न्तीस्ताः पर्वतस्य वृषभस्य पृष्ठे नावश्चरन्ति खसिच द्वयाना
इत्यथैतेषामभिषेकाणां मुखे पात्रे संस्रावान्समवनौय¹
प्रतिष्ठितस्य गृहान्नये॑थान्वा॑रभ्यतः प्रति॑ष्ठिते च महिष्यां च
जुहोति प्रजापते न त्वदेतान्यन्य इत्येताभ्या एष प्रतिष्ठितो
वरं ददात्य॑थ प्रतिष्ठिताय पात्रं प्रयच्छन्नाहेदं ते पात्रं दाया-
द्यमसद्यदा² लाभिषिञ्चामीदं ते ऽसदित्यथैतेनैव यथेतमत्या-
ग्नीध्रे³ परेकं जुहोति रुद्र यत्ते क्रयी परं नाम तस्मै हुतमसि
यमेष्टमसि स्वाहेत्ये॑थास्मै धनुः प्रयच्छति यदि पुरस्तादप्रत्तं
भवति ॑ समुन्मृष्टे समुत्क्रोशन्त्यभ्यषेचयममावामुष्यायणो ऽमुष्य १०
पुत्रो ऽमुष्य पौत्रो ऽमुष्य नप्ता राजसूयेनेत्य॑थ भूर्भुवः सुवरिति
वाचं विसृजते ॑ दाभ्यां मुखं विमृष्टे ॑ गायत्रान्विष्णुकमान्क्र-
मते⁴ ॑ ऽथोपरिष्टादभिषेकस्य षट् पार्थानि जुहोतीन्द्राय
स्वाहा घोषाय स्वाहेति ॑ द्वादश भूतानामवेष्टीर्जुहोति
पृथिव्यै स्वाहान्तरिक्षाय स्वाहेत्य॑थैतयोर्हविषोः स्विष्टकृता १५
चरत्य॑थैनं प्रपिधाय प्रज्ञाते निदधाति ॑ ॥ ११ ॥
अथ वाराह्यो उपानहावुपमुञ्चते पशूनां मन्युरसीति
१ ॰खावमवनौय M.
२ Thus M, which omits only यदा, but cp. infra XII. 13 s. f. ;
दायाद्यंसद्यदा Be U; the other three MSS. are wholly corrupted ;
my copies of Bhav. read सद् i.s.o. यसद् ।
३ आग्नीध्रे om. Be BU.
४ Thus Be 11 T ; गायत्रावि• MU Be B.

? No, could it be "इ"? Sometimes fonts have an 'इ' where the bottom is broken or it's a damaged type!
Wait, what does TS/TB say for this rite?
In the Rajasuya chariot drive:
A Rajanya stands at a distance with a bow and arrows, or the king shoots arrows at a Rajanya (or target):
"षट्त्रिंशत्सु प्रव्याधेषु..."
"तस्माद् इषुमस्यतात्" / "तस्मादिषुमस्यताद् अपैनं..."?
Wait, if sandhi: तस्मात् + इषुम् = तस्मादिषुम्!
If it's "तस्मादिषुमस्यतात्", where did the 'ि' go?
Wait! Look at the footnote 6:
"६ Thus Be BU; ॰वसितस्यास्मा M; ॰वसीततस्मा Be 11 T."
Notice the manuscript reading in footnote 6: "॰वसीततस्मा" (ending in तस्मा)!
And the text has: "सहस्रेणावसितस्तस्मा⁶ दषुमस्यतादपै-"
If the manuscript read "तस्मा", then the next word in the manuscript was "दषुमस्यता..."!
Wait! The typesetter printed "तस्मा⁶ दषुमस्यतादपै-"!
Yes, exactly as printed! It is literally printed as "दषुमस्यता

एव सङ्गिष्टो१ भवति राजपुत्रस्त दृपुमसिष्यति२ स त्वाप-
रात्स्यति३ तस्मा उत्तरवर्येण४ संमृज्येषु५ प्रयच्छतादिति । स
तथा करोति ॥ १२ ॥ चतुर्थः ॥
अथाहाभिसर्प यजमान माहेन्द्रं ग्रहं ग्रहीष्यामीत्यन्वारब्ध
यजमाने माहेन्द्रं ग्रहं गृह्णाति महाँ२ इन्द्रो य ओजसेत्यनु- ५
द्रुत्योपयामगृहीतो ऽसि महेन्द्राय त्वा जुष्टं गृह्णामीति । परि-
मृज्य सादयत्येष ते योनिर्महेन्द्राय त्वेत्यथैतान्मणीन्याचति
राजतमौदुम्बरँ सौवर्णमिति । त एते६ नानासूत्रेष्वोता
भवन्ति । तानुत्तरस्य हविर्धानस्य मध्यमे वंशे प्रग्रथ्याप
उपस्पृश्य बर्हिषौ आदाय वाचंयमः प्रत्यङ् द्रुत्वा स्तोत्रमुपा- १०
करोति । स्तुवते माहेन्द्राय । प्रसुते साम्नि संप्रैषमाहाग्निस्त

१ Thus corrected ; संग्यष्टो M ; गिष्टो T Be 11 ; संशिष्टो Be BU.
२ Thus corrected ; दृपुमासिष्यति Be BU ; दृपुमवसिष्यति M ; दृपु-
मस्यति T Be 11.
३ Thus corrected ; •परास्यति MSS.
४ Thus M Be BU ; •वर्गेण T Be 11.
५ Thus M ; समन्जेपु T Be 11 ; सम्ज्येषु Be BU. I subjoin the
vivaraṇa of this difficult passage as found in my two copies :
राजन्यः क्षत्रियः एष षट्त्रिंशत्सु शम्याचेपेषु जेतव्योन (read ०व्येन) गोसमूहेणा-
वस्थितः स्थितः तस्मै राजन्याय दृपुमस्यतादित्याशिष एनमपराभूतां (sic) मोपरि
प्रक्षार्षीत् (sic) पार्श्वे विध्यतो जित्वा तं दक्षिणापथेन दक्षिणायनमार्गेण नयेति
क्षत्रियः पूर्वमेव शिष्टो (read संगिष्टो) भवति राजपुत्रस्त्वेषुमस्यति स त्वा नोपरि
क्षिपति तस्मै उत्तरा मङ्गेण तमप्रक्षिप्तं (read ०पत्ति० ?) संमृज्य ददादिति तथैव
संमृज्य प्रयच्छति ।
६ om. MT Be 11.

[ १२ । १३ ] बौधायनश्रौतसूत्रम् । १०५

आजिं धावत दुन्दुभीन्त्समाघ्नताभिषोतारो ऽभिषुण्वताग्नीदा-
ग्निं विनयोदूखलमुदादाय प्रतिप्रस्थातर्वारुणमेककपालं निर्वप
सौम्यस्य विद्धीति ' यथासंप्रैषं ते कुर्वन्ति ' धावन्त्याजिस्तृ¹ '
न्नाघ्नन्ति दुन्दुभीन्त्संप्रवदन्ति वाचः ' संप्रोदिता² वाचो ऽनुम-
५ न्त्रयते ' शाम्यन्ति घोषाः प्रास्ताय ' होत्र एषोत्तमेति प्राङ्-
र्होतुः कालात्पराङावर्तते ऽध्वर्युर्येनमाह्वयते होता ' प्रत्या-
ह्वयते ऽध्वर्युः ' शꣳसति ' प्रतिगृणाति ' प्रसिद्धमुक्थं प्रति-
गीर्य प्राङेत्योद्यच्छत एतं माहेन्द्रं ग्रहमन्वूद्यच्छन्त इतरानुपो-
द्यच्छन्ते नाराशꣳसानथाश्रावयत्यो श्रावयास्तु श्रौषडुक्

यते॑¹ । तं तदानीमेव प्रतिष्ठितो ऽन्वातिष्ठति प्रससाहिषे
पुरुहूत शत्रूनिति॑ । त्रिष्टुभान्वारभत इति ब्राह्मणमेथ प्रति-
हिताय धनुः प्रयच्छन्नाहेदं ते धनुर्र्दायाचमसद्यदा² लाभि-
षिञ्चामीदं ते ऽसदित्यथैतेनैव ययेतसेत्यान्तरेण चात्वालोत्क-
रावुपातीत्य पूर्वया द्वारा हविर्धानं प्रपाद्य प्राञ्चग् रथमावर्त्य³ ५
तिष्ठति॑ ॥ १३ ॥
तदेतान्मणीन्याचति राजतमौदुम्बरग् सौवर्णमिति॑ । सव्ये
हस्ते राजतं प्रतिमुञ्चत दूर्यदस्यायुरस्यायुर्मे धेहीति दक्षिणे
औदुम्बरमूर्गस्यूर्जं मे धेहीति दक्षिण एव सौवर्णं युङ्ग्क्ष्वि वर्चो
ऽसि वर्चो मयि धेहीत्यथास्मा आमिक्षामुपोद्यच्छते⁴ । तस्यां १०
दक्षिणग् हस्तमुपावहरति मित्रो ऽसीति वरुणो ऽसीति
सव्यमथैनामभिमृशति५ समहं विश्वैर्देवैरित्यथैनामपिधाय
प्रज्ञातां⁶ निदधाति॑ । तदेतान्मणीनेकस्मिन्सूत्रे आवयति⁷
मध्यत औदुम्बरं करोति॑ । तान्ग्रीवासु प्रतिषज्यैतेनैव ययेत-

१ Thus M and cp. supra p. 79, 2; infra 103, 9; ॰मषिनिन्न० Be
BU; ॰मषिन्न० Be 11; ॰मपिन्त्र० T.
२ All the MSS. are more or less corrupted exc. M, which has
however ॰द्यमसदा; cp. supra p. 102, 7.
३ ॰रुत्य all.
४ Plural M Be BU; singular Be 11 T.
५ सव्यमथेमामभि० Be 11 T.
६ प्रज्ञातान्निद० Be; प्रज्ञातं the other MSS., exc. M the reading
of which is uncertain (प्रज्ञातं or प्रज्ञातां) ।
७ Thus M; आवपति Be 11 T; आनयति Be BU.

मेत्याग्रेणाग्नीध्रं¹ प्राञ्चꣳ रथमार्तव्या²वतिष्ठंत्य॑थाग्नीध्रे¹ रथविमो-
चनीया³ जुहोत्यग्नये॑ गृहपतये स्वाहेति चतस्रः स्रुवाहुतीर्-
थास्यैतत्पुरस्तादेवाग्रेणाग्नीध्रꣳ रथवाहनं प्रागीषं योग्यकृतमुप-
स्थितं भवति । तस्मिन्त्सह संग्रहीत्रा रथवाहने रथमादधाति ।
५ सुवर्गाद्देवैनं लोकादन्तर्दधाति । हꣳसः शुचिषदित्यादधाति⁴ ।
ब्रह्मणैवेनमुपावहरति⁴ ब्रह्मणार्धार्त्यातिच्छन्दसादधातीति ब्रा-
ह्मणमथैतत्पुरस्तादेव जघनेनाग्नीध्रं चतुरपक्षार्वं⁵ वाष्टाप-
क्षार्वं⁵ वा विमितं कारितं भवति । तस्य मध्यत औदुम्बरी-
मासन्दीं निमिनोति क्षत्रस्य नाभिरसीति । तस्यामुत्तरमष्ट-
१० नमधीवासमास्तृणाति⁶ क्षत्रस्य योनिरसीत्येनामासीदत्यासी-

१०८ बौधायनश्रौतसूत्रम् । [१२ । १४, १५।]
रित्यथैनमृत्विजः पर्युपविशन्ति ' पुरस्तादध्वर्युरुपविशति
दक्षिणतो ब्रह्मा पश्चाद्धोतोद्गातोत्तरतस्ततः १ प्राञ्चो वोदञ्चो वा
रत्निनः ' सो ऽध्वर्युमभिवदति २ ॥ १४ ॥
३ब्रह्मा३न्निति ' त्वꣳ राजन्ब्रह्मासीत्याहाध्वर्युः सवितासि
सत्यसव इति ' ब्रह्मा३न्निति ब्रह्माणं ' त्वꣳ राजन्ब्रह्मासीत्याह ५
ब्रह्मेन्द्रो ऽसि सत्यौजा इति ' ब्रह्मा३न्निति होतारं ' त्वꣳ
राजन्ब्रह्मासीत्याह होता मित्रो ऽसि सुशेव इति ' ब्रह्मा३न्नि-
त्युद्गातारं ' त्वꣳ राजन्ब्रह्मासीत्याहोद्गाता वरुणो ऽसि सत्य-
धर्मेति ' सुश्लोका३य् इति चत्तारं ' त्वꣳ राजन्सुश्लोको ऽसी-
त्याह चत्ता ' सुमङ्गला३य् इति संग्रह्रीतारं ' त्वꣳ राजन्सु- १०
मङ्गलो ऽसीत्याह संग्रह्रीता ' सत्यराजा३निति भागदुघं '
त्वꣳ राजन्सत्यराजासीत्याह भागधुक् ' सप्त पृष्ठनाम्नो
ऽभ्युत्थायास्मै ४ स्फ्यं प्रयच्छतीन्द्रस्य वज्रो ऽसि वार्त्रघ्नस्तेन मे
रध्येति ' तेन ५ ते ऽरध्यासमितीतरः ५ प्रतिगृह्णाति ' त्वꣳ संप्रय-
च्छति सूताय सूतग्रामणिने सजाताय सजातग्रामणिने १५
संप्रहीत्रे ऽक्षावापगोव्यच्छाभ्यामन्ततस्तेनै ६ तौ ६ मध्यतो ऽधिदेव-

१ ततः om. Be 11 T.
२ Thus M only; all the other MSS. ध्वर्युरभिवदति ।
३ Here and in the following lines sometimes T Be 11,
sometimes Be BU are defective; M only is in good order.
४ Thus M only; भत्र्य ( i.s.o. ऽभ्युद्य ) T Be 11; भृत्याय B Be U.
५ तेनमेरध्या० M; तेनमेराध्या० Be 11 T; तेनतेनराध्या० Be BU.
६ तेनतेजतौ Be BU; तनतौ M; T Be 11 def.

[ १२ । १५, १६ । ] बौधायनश्रौतसूत्रम् । १०६

नमुद्धृत्य¹ तिस्रः पञ्चाशतः सौवर्णानक्षान्विवपति ' ऽथास्मै
पञ्चाक्षानपच्छिद्य प्रयच्छति दिशो ऽभ्ययङ् राजाभूदिति '
तांस्तदानीमेवाचेष्वपिसृजत्येतमोदनमुद्धृवते ' नानाऽग्निनौ
ब्रह्मा च यजमानश्च समानाऽग्निनौ सूतग्रामण्यौ समानाऽ-
५ न्गिनौ क्षत्तसंग्रहीतारौ ' स यो नु मताच इव स
राज्ञ आसन² उपविश्य² चतुःशतमक्षानपच्छिद्याहोङ्गिवन् ३
राज्ञ इति ' तानेव³ मनाक्समन्तानिव³ कृत्वाह कृतं ब्राह्मण-
खेत्येतमोदनमुद्धृवते ' समानाऽग्निनौ ब्रह्मा च यजमानश्च
नानाऽग्निनौ सूतग्रामण्यौ नानाऽग्निनौ क्षत्तसंग्रहीतारौ '
१० स यः पराजयते तस्यैनं कुले क्षत्ता पाचयति ' यावदेष
ओदनः पच्यते तावदेष होता शौन

?
Wait, let's look at another possibility:
Could it be "उक्थ्येन्द्राय"? If 'उ' fell off or it's "ऽ"?
Wait, is it "ऽयेन्द्राय" in the image?
Let's zoom in to maximum on the first word of line 14:
It shows:
ऽ (avagraha-like curve) then ये (or थे?) न्द्रा य
Wait, does it say ऽथेन्द्राय?
Wait! Could it be ऽथैन्द्राय? No, there is one e-matra.
Wait, could it be उक्थ्येन्द्राय?
Wait, look at: ऽ + थे = ऽथे?
Wait! Look at Caland's critical apparatus / text:
Let's search: "त्रिभिरुक्थ्यपर्यायैश्चरति" "संतिष्ठते माध्यंदिनं सवनं"
In Śrautakośa or Baudhāyana Śrautasūtra XII. 16:
"मार्जयन्ते । ... त्रिभिरुक्थ्यपर्यायैश्चरति । संतिष्ठते माध्यन्दिनꣵ सवनम् ।"
What are the ukthya-paryāyas in the midday pressing?
In midday, the three ukthas are Maitrāvaruṇa, Brāhmaṇācchaṃsin, Achāvāka

[१२। १६, १७।] बौधायनश्रौतसूत्रम् । १११
ग्रहेण चरित्वाग्रयणं गृह्णात्यथोक्थ्यं गृह्णाति' समानं कर्मा
पवमानात्पवमानेन चरित्वा स्वे धामन्यंशुभ्यां चरति'
तयोर्नाना मनोते १ नाना देवते २ नाना प्रत्यभिमर्शनौ ३ नाना
वसाहोमौ समानो वनस्पतिः समानः स्विष्टकृत्प्रैषवान्त्मानौडा
५ समान्यो दिशो' नाना दिश इत्येके' समानं कर्मावभृथादे-
त्यैतस्मिन्नवभृथ उपाददते चर्मपच्यावुपानहौ ४ । प्रमुच्य
वाराही चर्मपच्छीभ्यामुदेति ५ । सो ऽपामन्ते जुहोत्यपां नप्त्रे
स्वाहेति' विषुवति दर्भस्तम्बे जुहोत्यूर्जो नप्त्रे स्वाहेति'
पुनरेत्य ६ गार्हपत्ये जुहोत्यग्नये गृहपतये स्वाहेति' प्रसिद्धो
१० ऽवभृथ' उदयनीयेष्ट्येष्ट्वा मैत्रावरुणीं वशामुपाकरोति' तस्यै
प्रसिद्धं वपया चरित्वा नैव श्मश्रूणि वपते न केशान्संत्तिष्ठत
एष उक्थ्यो ऽभिषेचनीयस्तुस्त्रिंशत्पवमानः ७ सहस्रदक्षिण
उदवसानीयान्तः' ॥ १६ ॥ पञ्चमः ॥
अथास्यैषा पुरस्तादेव जुष्टे देवयजने सप्तसु शम्याप्रव्याधेषु
१५ शाला कारिता भवति' सो ऽत्रैवाग्नेयमष्टाकपालं निर्वपति'
१ मनोते M Be 11 T; मनोता Be BU.
२ Thus M; देवता Be BU; T Be 11 om. this passage.
३ ॰मर्शनौ M; ॰मर्शने T Be 11; ॰मर्शे B; ॰मर्शना Be.
४ Thus M; चर्मपच्या उपानहौ T Be 11; चापेच्छा उपानहौ BU; चापेच्छा उ० Be; cp. infra XVIII. 19 init.
५ Thus T Be 11; चामंपच्छिभ्या॰ M; चमेपच्छीभ्या॰ B; चमेपच्छिभ्या॰ Be U.
६ Thus M; प्रातरेत्य Be BU; Be 11 T defective.
७ ॰तुस्त्रिंशत्पव० U Bhav.

हिरण्यं ददाति॑ ग्राम्यान्यास उदवसाय वसति॑ सारस्वतं
चरुं॑ वत्सतरीं ददाति॑ द्वितीये ग्राम्यान्यास उदवसाय
वसति॑ सावित्रं द्वादशकपालमुपध्वस्तं ददाति॑ तृतीये
ग्राम्यान्यास उदवसाय वसति॑ पौष्णं चरु॒ं श्यामं ददाति॑
चतुर्थे ग्राम्यान्यास उदवसाय वसति॑ बार्हस्पत्यं चरु॒ं ५
शितिपृष्ठं ददाति॑ पञ्चमे ग्राम्यान्यास उदवसाय वसत्यैन्द्र-
मेकादशकपालमृषभं ददाति॑ षष्ठे ग्राम्यान्यास उदवसाय
वसति॑ वारुणं दशकपालं॑ महानिरष्टं ददात्य॑थ सप्तमे
ऽष्टकालामध्यवस्यत्यैतदेवाहर्र्दीक्षते¹॑ ऽथ वै भवति सद्यो
दीक्षयन्ति सद्यः सोमं क्रीणन्ति पुण्डरिस्रजं प्रयच्छतीत्येन॑ १०
तीर्थादानी॑य पवयित्वा पुण्डरिस्रजिनमुदानी॑य दौक्षणीया-
मिष्टिं निर्वपति॑ तस्याꣳ सꣳस्थितायां मुष्टी चैव न करोति
वाचं च न यच्छति²॑ निदधत्यस्मा एतद्धविरुच्छिष्टं व्रतभा-
जनम॑थ प्रायणीयामिष्टिं निर्वपति॑ हविष्कृता वाचं विसृ-
जते॑ ऽथास्मा एतद्धविरुच्छिष्टं प्रयच्छन्ति॑ व्रतभाजनम॑थ प्राय- १५
णीयेन चरति॑ प्रायणीयेन चरित्वा पदेन चरति॑ पदेन
चरित्वा दशभिः षाड्वैरवत्सतरै राजानं क्रीत्वोद्वातिथ्यं
निर्वपत्य॑तिथ्येन प्रचर्य पुरस्तादुपसदाꣳ सौम्यं चरुं॑ बभ्रुं
ददात्य॑थ मध्यमे उपमदावन्तरेण त्वाष्ट्रमष्टाकपाल॒ꣳ॑ शुण्ठं
ददात्य॑थोपरिष्टादुपसदां वैष्णवं चिकपालं॑ वामनं ददात्य॑- २०

१ दीक्षते Be BU ; दीक्षंते M ; दीक्ष्यंते T Be 11.
२ •यच्छति M Be 11 T ; •यक्षति Be BU.

[ १२ । १७, १८ । ] बौधायनश्रौतसूत्रम् । ११३
थाहवनीयं प्रणयत्याहवनीयं प्रणीय सदोहविर्धाने संमिनोति '
सदोहविर्धाने संमित्याग्नीषोमौ प्रणयत्यग्नीषोमौ प्रणीय
यूपस्यावृता यूपमुच्छ्रयति ' खर्वन्तं यूपमुत्सृज्याग्नीषोमीयं
पशुमुपाकरोति ' तस्य प्रसिद्धं वपया चरित्वा सारस्वतीर्वस-
५ तीवरीर्गृह्णात्यथ पशुपुरोडाशं निर्वपत्यैडान्तः पशुपुरोडाशः
संतिष्ठते ' पत्नीसंयाजान्तः पशुर्हृदयशूलान्त इत्येके ' अथ
वसतीवरीः परिहृत्य पयांसि विशिष्योपवसन्त्येथातो महारात्र
एव बुध्यन्ते ' प्रातराज्यानि गृह्णीत्वा राजानमुपावहृत्य प्रात-
रनुवाकमुपाकरोति ' परिहिते प्रातरनुवाके ऽपो ऽच्छैत्यङ्गिरु-
१० दैति¹ ॥ १७ ॥
अग्निष्टोमं क्रतुमुपैति ' प्रसिद्धो ऽभिषवः ' प्रसिद्धं ग्रहा
गृह्यन्ते ' समानं कर्माश्विनाद्गृह्णात्याश्विनं ग्रहं² गृह्णीत्वा द्वे
रशने आदाय यूपमभ्यैति³ ' खर्वन्तं यूपमुत्सृज्याग्नेयं पशुमुपा-
करोति ' तस्य प्राजापत्यस्तूपर उपालम्भ्यो भवति ' तयोः
१५ प्रसिद्धं वपाभ्यां चरित्वा प्रसर्पन्ति प्रातःसवनाय ' पूर्वस्यां
द्वारि⁴ सूतग्रामण्यावुपतिष्ठतो⁵ ऽपरस्यां क्षत्तसंग्रहीतारौ '
प्रसर्पतः पृच्छतः का ते माता का ते⁶ मातामहीति ' स य
१ ॰दैति MT Be 11 ; ॰देति Be BU.
२ om. MT Be 11.
३ ॰भ्येति M Be BU ; ॰श्येति T Be 11.
४ दिग्भि M.
५ ॰वुपतिष्ठतो B Be U ; ॰वुपविशतो M ; ॰वुपविश्य T Be 11.
६ om. Be BU.
15