आयुर्वेद प्रकाश (माधव उपाध्याय - रसशास्त्र, पारद शोधन व धातु भस्म निर्माण सटीक)

१.] आयुर्वेदप्रकाशः । २१
संमर्द्यः परिपात्य यन्त्रविधिना निष्कासितः सप्तधा ।
शुद्धः पारदमर्दकैर्निगदितो वैद्यैरवैद्यैर्नरैः ॥ १४८ ॥
अथान्यन्मतम्—
श्रीखण्डं देवदारुं च काकतुण्डीजयाद्रवम् ।
कर्कोटीमुसलीकन्याद्रवं दत्त्वा विमर्दयेत् ॥ १४९ ॥
दिनैकं पातयेत्पात्रे तच्छुद्धं विनियोजयेत् ।
अथान्यत्सिद्धमतम्—
कुमार्या च निशाचूर्णैर्दिनैकं मर्दयेद्रसम् ॥ १५० ॥
पातयेत्पातनायन्त्रे शुद्धो भवति पारदः ।
अथान्यत्सिद्धमतम्—
एकेन लशुनेनापि शुद्धो भवति पारदः ॥ १५१ ॥
तप्तखल्वे मासमेकं पिष्टो लवणसंयुतः ।
अथवा ग्राहयेत्सूतं दरदात्तन्निगद्यते ॥ १५२ ॥
कञ्चुकैर्नागवङ्गाद्यैर्विमुक्तो रसकर्मणि ।
हिङ्गुलाकृष्टसूतस्तु जीर्णगन्धसमो गुणैः ॥ १५३ ॥
निम्बपत्ररसैः पेष्यं हिङ्गुलं याममात्रकम् ।
जम्भीराणां द्रवैर्वाऽथ पात्यं पातनयन्त्रके ॥ १५४ ॥
तं सूतं योजयेत्पश्चात्सप्तकञ्चुकवर्जितम् ।
इत्येवं शुद्धमाख्यातं यथेष्टैकं प्रकारयेत् ॥ १५५ ॥
अन्यत्रापि—
अथवा दरदाकृष्टं स्विन्नं लवणाम्बुभिस्तु दोलायाम् ।
रसमादाय यथेच्छं कर्तव्यस्तेन भेषजो योगः ॥ १५६ ॥
निम्बूरसेन संपिष्टात् प्रहरं दरदाद्दृढम् ।
ऊर्ध्वपातनयन्त्रेण ग्राह्यो निर्मलो रसः ॥ १५७ ॥
इति सुगमशोधनम् ॥
१ ‘पारदकर्मठैः’ क. । २ ‘पातयेत्पश्चात्’ क. ।