आयुर्वेद प्रकाश (माधव उपाध्याय - रसशास्त्र, पारद शोधन व धातु भस्म निर्माण सटीक)

१.] । आयुर्वेदप्रकाशः । १७
शुद्धाः सन्तो मृता अमृता वा यथावचनं योज्या नाशुद्धा
इति दिक् ॥
इह खलु पुरुषेण दुःखस्य निरुपाधिद्वेषविषयत्वात्तदभाव-
श्चिकीर्षितव्यो भवति, सुखमपि निरुपाधिप्रेमास्पदतया गवे-
षणीयं, तदेतत्पुरुषार्थद्वयम् । अत्र स्रक्चन्दनललनादिविषयाणां
सत्यपि तत्कारणत्वे (सुखकारणत्वे) नान्तरीयकदुःखसंभेदा-
दनर्थपरंपरापरिचितत्वान्मूर्खाणामाकाशोड्रङ्गवदाभासमानत्वा-
दनैकान्तिकत्वाद्विरोधिनां युगपद्दृश्यमानत्वादत्यन्ताविरहि-
तत्वाच्च परिहरणीयम् । एकान्तात्यन्तः पुनरेतेऽभ्युपायाः
खलु हरिहरब्रह्माण इव तुल्या एव संभवन्ति—ज्ञानयोगः,
प्राणयोगो, रसयोगश्चेति । ननु, कथमेतेषां तुल्यतेत्यपेक्षायां
ब्रूमः—मोक्षोपाये बृहद्वासिष्ठे भुशुण्डोपाख्याने वसिष्ठवा-
क्यम्—
असाध्यः कस्यचिद्योगः कस्यचिज्ज्ञाननिश्चयः ।
द्वौ प्रकारौ ततो देवो जगाद परमः शिवः ।
प्राणानां वा निरोधेन वासनानोदनेन वा ॥ १२५ ॥
इत्यादि
तस्मादेतेषां समानत्वमनवद्यम् । तत्राद्ययोः केवलं पक्व-
कषायाणामपि कथञ्चन साध्यत्वात्, चरमे पुनर्भोगलोलु-
पानामप्यधिकारित्वात्ताभ्यां समीचीनोऽयमिति कस्य न
प्रतिभाति । किञ्चास्य भगवन्निर्या॑सकतया सेवकानां स्वसं-
भूतसकलधातुत्वापादकस्य भगवतो रसराजस्य गुणसिन्धोः
कियन्तो मूर्च्छनाः, ताः प्रसङ्गाल्लिख्यन्ते । अथाव्यभिचरित-
व्याधिघातकत्वं मूर्च्छना, तत्प्रकारा बहुविधाः । तत्र
१ आकाशोद्रङ्गवद्गन्धर्वनगरवदित्यर्थः । 'कोशाण्डवदाभासमानत्वात्' ख. ।
'केशरकस्तूरिकाकोशवदाभासमानत्वात्' क. । २ सुखकारणत्वमिति भावः ।