आयुर्वेद प्रकाश (माधव उपाध्याय - रसशास्त्र, पारद शोधन व धातु भस्म निर्माण सटीक)

१३.] आयुर्वेदप्रकाशः । १६९
यावत्स्याद्गुणिनस्ततस्त्वगुणिनो वृद्धेश्चतस्रः कला-
श्छेत्तव्याः कुशलेन देशसमयद्रव्यात्मविज्ञानिना ॥४४॥
अथ मौल्यप्रयोक्तुर्गुणानाह—
कर्मज्ञो लघुपाणिरर्थविमुखः शास्त्रप्रवीणो गुणी
निःसंदिग्धमतिर्विदेशविधिविन्मौल्यप्रयोक्ता भवेत् ।
अज्ञानादविचार्य मौल्यमधमः कुर्यान्मणेः कुत्सितं
कुष्ठी सोऽत्र भवेदमुत्र स पुनर्गच्छेन्महारौरवम् ॥४५॥
कर्मज्ञ इत्यादि । लघुपाणिर्येन गृहीत्वा दत्तं गुणाय भवति
सः, अर्थविमुखः मध्येऽकापट्यं कृत्वा स्थितो यस्तादृशः, गुणी
ऊहापोहविचारचतुरः, निःसंदिग्धमतिः अनेकरत्नग्रहणेन
जातमतिः, विदेशविधिवित् देशान्तरस्थभाषामौल्यादिज्ञः ।
एवं प्रयोक्ता रत्नमौल्यस्य भवेत् । अथैतादृक्चातुर्याभावे प्रयो-
क्तुर्दोषमाह—अज्ञानादिति । अमुत्र परलोके, महारौरवं नर-
कम् । अथ मुद्रादौ पविविन्यासप्रकारमाह—
यत्स्यादङ्गममुष्य निम्नमुदितं सद्भिः शिरस्तत्पवे-
र्विस्तीर्णं तु तलं ततः स शिरसा योज्योऽङ्गुलीयादिषु ।
व्याख्या—यदमुष्य हीरकस्य निम्नमङ्गं गभीरं सद्भिस्त-
च्छिद्र उदितं, विस्तीर्णं तु तलमुदितम् । अङ्गुलीयादिषु
मुद्रिकादिषु शिरसैव योज्यो न तलेन ।
परीक्षाप्रकारमाह—
वामं वामविलोचनः करतलं विस्तार्य तस्मिन् पविं
तर्जन्या परिचालयेदवहितः प्रायस्तलेन स्थितः ॥ ४६ ॥
अवहितः पण्डितः, वामं करतलं विस्तार्य, तस्मिन् पविं त-
र्जन्या परिचालयेत् । कीदृशः ? वामविलोचनः वक्रदृष्टिः सन्नेव ।
प्रायस्तलेन नीचत्वेनावस्थितः । किं विचारणीयं तदाह—
१५