अश्ववैद्यकम् (जयदत्त सूरि - विस्तृत अश्व-रोग निदान एवं शल्य-चिकित्सा महाग्रन्थ)
Ashvavaidyaka of Jayadatta Suri with Commentary
जयदत्त सूरि (सम्पादक: उमेशचन्द्र गुप्त कविरत्न) द्वारा
पृष्ठ 51, कुल 522 में से
संदर्भ में पढ़ें३ अध्यायः।] अश्ववैद्यकम्। ३७
अतोऽन्यगतयो¹ नेष्टाः सर्व्वदैव² तुरङ्गमाः ॥ ९४ ॥
सङ्कीर्णा विकटभ्रष्टा³ वक्रा सौष्ठववर्जिता ।
अत्यूर्ध्ववलिता⁴ चैव वाजिनां निन्दिता गतिः ॥ ९५ ॥
षोडशच्छोटिकाभिस्तु⁵ करवेष्टितजानुभिः⁶ ।
शतं द्विगुणितं गत्वा⁷ हस्तानां पुनरेति यः ॥ ९६ ॥
द्विपव्याघ्रगतिश्च यः। मयूरहंसतित्तिरपारावतगतिश्च यः॥ मृगोष्ट्र-
वानरगतिः पूज्यो वृषगतिर्हयः" इत्यादि ॥
९५। गतिनिन्दितत्वमाह सङ्कीर्णेति। सङ्कीर्णा सङ्कुचिता। विकट-
भ्रष्टेति विकटं विषमं यथा तथा भ्रष्टा स्खलिता दुरुत्क्षिप्तप्रायःपा-
तेत्यर्थः। वक्रा न तु सरला। सौष्ठववर्जिता रामणीयकविरहिता
इत्यर्थः। अत्यूर्द्धा अत्युन्नता। वलिता भङ्गीयुक्ता ॥
९६। उत्तममध्यमाधमगतौ परिमाणमाह। षोडशेति। षोडश-
च्छोटिकाभिरिति षोडशपरिमिताङ्गुलिस्फोटदानं यावता समयेन
भवति तावता कालेनेत्यर्थः। करवेष्टितजानुभिरिति जानुनी कराभ्यां
१। अतोऽद्यगतयो नेष्टाः। कः।
२। सर्व्वसुद्धतुरङ्गमाः। खः।
३। वृकजभ्रष्टा। खः।
४। अत्यूर्द्धं चैव वक्रा च। खः।
५। षोडशाच्छोटिकायास्तु। खः। ज्ञेयाः। कः।
६। करवेष्टितगामिभिः। गः।
७। दत्त्वा। कः।