आर्यभटीयम् (आचार्य आर्यभट - परमेश्वर टीका एवं हिन्दी अनुवाद)

कृताद्रिचन्द्रा जैवस्य त्रिखाङ्काश्च गुरोस्तथा ॥
शनिपातस्थ भगणाः कल्पे यमरसर्तवः ॥ ।
इति । गुरोरिति दैत्यगुरोरुक्तम् + । अस्मिन्पक्षे कलेः प्रागतीता ग्रहग-
तिथयः कल्पदृढा लिख्यन्ते-
"खखखाभ्रा हिनागपुषाणाङ्काः कलेस्समाः ।
प्राङ्निर्दिष्टा ग्रहाणान्तु चारारम्भात्ततोऽध्वगाः" ॥
इति । अस्मिन्पक्षे कुदिवसा अष्टाष्टयष्टिखरेन्द्रगोऽद्यङ्गतिययः । भटप्र-
काशिकायामुच्चपातानां गतिरन्यथा प्रदर्शिता-
'खाकाशाऽकृतद्विद्विव्योमेष्वद्रोषुवह्वयः।
युगं बुधादिपातानां विद्वद्भिः परिपठ्यते ॥
एकद्वित्रिचतुष्पञ्च भगणाः परिकीर्तिताः ।
सौम्यारशुक्रजीवार्कपातानां क्रमशो युगे" ॥
एतैस्त्रैराशिकाद्यद्योक्तपातसिद्धिः । इति । युगमत्र वर्षात्मकम् । एभि-
स्सिद्धानां पातानामुक्ता अंशा एव भवन्ति नतु कतिचिद्भगणाः । तेऽंशाः क्र-
गता एव भवन्ति नतु विलोमगाः । तथा सूर्यबुधादीनाञ्च मन्दोच्चयुगं तद्भ-
णाश्च प्रदर्शिताः ।-
"रव्युच्चस्य रसैकाङ्कगिर्यष्टिनवशङ्करा ।
सहस्त्रघ्ना युगं प्रोक्तं भगणाश्च त्रयोदश ॥
दन्तवस्वश्विरामाग्निवसुरामयमा युगम् ।
बुधोच्चस्य शतघ्नास्ते सप्तात्र भगणास्मृताः ॥
खखाब्धिवेदपञ्चाष्टिवेदनन्दाद्रयो युगम् ।
कवेस्सूरेस्तदधं स्यादेकस्तस्मिन् गणस्तयोः ।
इति । सौरकुजयोस्तु तत्प्रकरणे ग्रन्थे पाठो दृश्यते । तयोरेवं पाठः कार्यः
"व्योमाम्बरशून्यकृताब्धिरुद्रशरवसुमतीषुशशितुल्यम् ।

• मैवं- भृगोरिति पाठस्य पुस्तकान्तरे दृष्टत्वाद्वगुरोरिति पाठः प्रामा-
  दिक इत्यनुमेयम् ।

• प्रकाशिकापुस्तके शतघ्न स्यात् इति पाठो दृश्यते ॥
  † प्रकाशिकापुस्तके 'एकस्तद्भगणस्तयोः । इति दृश्यते ॥