आपस्तम्ब धर्मसूत्र (महर्षि आपस्तम्ब - हरदत्त टीका एवं हिन्दी अनुवाद)

आचमनविधिः ] उज्ज्वलोपेते प्रथमः प्रश्नः । ८७
शुना स्पृष्टं प्रदेशं प्रक्षाल्याग्निना च संस्पृश्य पुनश्च प्रक्षाल्य पादौ च प्रक्षा-
ल्य पश्चादाचम्य प्रयतो भवति । व्यवस्थितविकल्पोऽयम् ॥
(१)ऊर्ध्वं नाभेः करौ मुक्त्वा यदङ्गमभ्युपहन्यते ।
तत्र स्नानविधिः प्रोक्तो ह्यधः प्रक्षालनं स्मृतम् ॥'
इति मानवे दर्शनात् ॥ १७ ॥
अग्निं नाप्रयत आसीदेत् ॥ १८ ॥
अप्रयतस्सन्नग्निं नासीदेत् अग्नेरासन्नो न भवेत्, यावति
देशे ऊष्मोपलम्भः । तत्राप्यशक्तौ न दोषः ॥ १८ ॥
इषुमात्रादित्येके ॥ १९ ॥
इषुमात्रादर्वाङ्नासीदेत् । ऊष्मोपलम्भो भवतु वा मा भूदित्येके
मन्यन्ते ॥ १९ ॥
न चैनमुपधमेत् ॥ २० ॥
अप्रयत इत्येव । एनमग्निमप्रयतो नोपधमेत् । प्रयतस्य न दोषः ।
'मुखेनोपधमेदग्निं मुखाद्धयग्निरजायत ।'
इति स्मृत्यन्तरे दर्शनात् ।
(२) नाग्निं मुखेनोपधमे' दिति मानवे दर्शनादुभयोर्विकल्पः । अपर
आह—वाजसनेये श्रौतप्रकरणे 'मुखाद्धयग्निरजायत । तस्मान्मुखेनो-
पसमिन्ध्या' दिति दर्शनात् श्रौतेषु मुखेनोपसमिन्धनम्, अन्यत्र स्मार्ते
प्रतिषेध इति ।
अन्ये तु वैणवेनायसेन वा सुषिरेणोपसमिन्धनमिच्छन्ति । एवं
हि मुखव्यापारस्यानपायाच्छ्रुतिरप्यनुगृहीता भवति, आस्यबिन्दूनां पत-
नशङ्काभयात् प्रतिषेधस्मृतिरपीति ॥ २० ॥
खट्वायां च नोपदध्यात् ॥ २१ ॥
खट्वायां खट्वाया अधोऽग्निं नोपदध्यात् । अत्राप्यशक्तौ न दोषः ॥२१॥
प्रभूतैधोदके ग्रामे यत्राऽऽत्माधीनं प्रथमणं
तत्र वासो धार्यो ब्राह्मणस्य ॥ २१ ॥
१ म. स्मृ मुद्रितमनुस्मृतिपुस्तकेषु नाय श्लोक उपलभ्यते ।
२. म. स्मृ ४ ५३.