आपस्तम्ब धर्मसूत्र (महर्षि आपस्तम्ब - हरदत्त टीका एवं हिन्दी अनुवाद)

द्वाङ्खौ मासौ गुरुकुले वसेदिति ॥ १ ॥
अध्ययनार्थेन यं चोदयेन्न चैनं प्रत्याचक्षीत ॥ २ ॥
यमाचार्यं माणवकोऽध्ययनं प्रयोजनमुद्दिश्य चोदयेत्-'शिष्यस्तेऽह
शाधि मां त्वां प्रपन्न'मिति, स एनं माणवकं नैव प्रत्याचक्षीत। चशब्दो-
ऽवधारणे ॥ २ ॥
किमविशेषेण ? नेत्याह-
न चास्मिन् दोषं पश्येत् ॥ ३ ॥
चणिति निपातोऽस्ति-(१)'निपातैर्यद्यदिहन्तकुविन्नेच्चच्चेच्चणकच्चि-
द्यत्रयुक्त'मिति। स चेदर्थे वर्तते। (२)'इन्द्रश्च मृडयाति न' इत्यादौ
दर्शनात्। तस्यायं प्रयोगः-न चेदस्मिन् माणवके दोषमनध्याप्यताहेतुं
पश्येत् ॥ ३ ॥
यदृच्छायामंसंवृत्तौ गतिरेव तस्मिन् ॥ ४ ॥
समानमधीयानेषु माणवकेषु यदि कस्यचिद्यदृच्छया दृष्टहेतुम-
न्तरेण बुद्धिमान्द्यादिनाऽध्ययनस्या (३)संवृत्तिस्स्यात् अधीतो भागो
माणवकान्तरवन्नागच्छेत् तदा तस्यां यदृच्छायामंसंवृत्तौ तस्मिन्नाचार्ये
गतिरेव शुश्रूषैव माणवकस्य शरणम् । तथा च मनुः--
(४)'यथा खनन् खनित्रेण नरो वार्यधिगच्छति ।
तथा गुरुगतां विद्यां शुश्रूषुरधिगच्छति ॥' इति ।
अधिकं शुश्रूषितो हि गुरुस्सर्वात्मना त शिक्षयेदिति ॥ ४ ॥
मातरि पित्र्याचार्यवच्छुश्रूषा ॥ ५ ॥
मातृग्रहणेन पितामहीप्रपितामह्योरपि ग्रहणम् । पितृग्रहणेन पि-
तामहप्रपितामहयोः । सर्वे एते आचार्यवच्छुश्रूषितव्याः ॥ ५ ॥
समावृत्तेन सर्वे गुरव उपसङ्ग्राह्याः ॥ ६ ॥
उक्ताश्चानुक्ताश्च ज्येष्ठभ्रातृमातुलादयः सर्वे गुरव समावृत्तेनाहरहरुपसंग्राह्याः ॥
प्रोष्य च समागमे ॥ ७ ॥
१. पा० सू० ८. ३. १०. २. ऋ. सं २. ४१ ११.
३. समावृत्तिः इति क. पु. ४ म स्मृ २ २१८