आपस्तम्ब धर्मसूत्र (महर्षि आपस्तम्ब - हरदत्त टीका एवं हिन्दी अनुवाद)

सगोत्रविवाहनिषेधः ] उज्ज्वलोपेते द्वितीयः प्रश्नः । २२१
सा प्रशस्ता द्विजातीनां (१)दारकर्मण्यमैथुनी ॥
व्यासः-
(२)‘स्नात्वा समुद्वहेत्कन्यां सवर्णां लक्षणान्विताम् ।
यवीयसीं भ्रातृमतीमसगोत्रां प्रयत्नतः ॥
मातुस्सगोत्रामप्येके नेच्छन्त्युद्वाहकर्मणि ।
जन्मनाम्नोरविज्ञाने नोद्वहेदविशङ्कितः॥
मातुस्सपिण्डा यत्नेन वर्जनीया द्विजातिभिः ॥ इति ।'
गौतमः-
(३)‘असमानप्रवरैर्विवाहः । ऊर्ध्वं सप्तमात्पितृबन्धुभ्यो बीजिनश्च ।
मातृबन्धुभ्यः पञ्चमात्, इति । कात्यायनः—'प्रवर एषामविवाह
इत्येतेषु प्रत्यध्यायमाहत्य वचनं येषामेव प्रवरः तेषामेवाऽविवाह' इति ।
कारिका च भवति-
शतीयानामविवाह एषामिति येषां सूत्रकृदब्रवीत् ।
तेषामेव विवाहः स्यात् नान्येषामिति धारणे'ति ॥
शङ्खः(४)-
'दारानाहरेत्सद्दशानसमानार्षेयान सम्बन्धानासप्तमपञ्चमात्पितृमा-
तृबन्धुभ्यः, इति ।
वसिष्ठः-
(५)‘गृहस्थो विनीतक्रोधहर्षो गुरुणाऽनुज्ञातः स्नात्वाऽसमानार्षेयाम-
स्पृष्टमैथुनामवरवयसीं भ्रातृमती सदृशीं भार्यां विन्देत । पञ्चमीं मातृ-
बन्धुभ्यः सप्तमीं पितृबन्धुभ्यः' इति ।
हारीतः(६)—
'श्वित्री कुष्ठ्युदरी यक्ष्ममयाव्यल्पायुरनार्षेयम ब्रह्म समानार्षेयमि-
त्येतान्यपतितान्यपि कुलानि वर्जनीयानि भवन्ति । कुलानुरूपाः प्रजा
भवन्तीति । आदित्यषडयज्ञियत्वादनार्षेयम् । अवेदत्वादब्रह्म । एक-
कुलत्वात् समानार्षेयमिति । तस्मात् सप्त पितृतः परीक्ष्य पञ्च मातृतो
ऽनग्निकां श्रेष्ठां भ्रातृमतीं भार्यां विन्देत ।'
पैठीनसिः—असमानार्षेयां कन्यां वरयेत् । पञ्च मातृतः परिहरेत्सप्त
पितृतः त्रीन्मातृतः पञ्च पितृतो वा'
१. दारकर्मण्यमैथुनी इत्येव मेधातिथ्यादिभिः पाठोऽङ्गीकृतः । कुल्लूकभट्टस्तु 'कर्मणि
मैथुने' इति ।
२. ४. ६. एतदङ्काङ्कितानि वचनानि तेषु तेषु मुद्रितपुस्तकेषु नैवोपलभ्यन्ते ।
३. गौ.ध.४.२-५. ५. व. ध ८.१.२.