आपस्तम्ब धर्मसूत्र (महर्षि आपस्तम्ब - हरदत्त टीका एवं हिन्दी अनुवाद)

कालो येषाम् । यथा-अद्य दिवा भुङ्क्ते श्वो नक्तमिति, ते तथोक्ताः ।
तथापि मितभोजिन. न मृष्टाशिनः । (१)अपोऽभ्यवेयुः भूमिगतास्वप्सु
स्नानं कुर्युः । सवनानुकल्पं, यथा सवनानि प्रातःसवनादीन्यनुक्लृप्तानि
अनुसृतान्यनुष्ठितानि भवन्ति तथा(२) त्रिषवणमित्यर्थः । तिष्ठेयुरहनि,
रात्रावासीरन् । एवं स्थानासनाभ्यां विहरन्तः कालक्षेपं कुर्वन्तः । एते त्रिभि-
र्वर्षैस्तत्पापमपनुदन्ते ॥ ११ ॥
प्रथमं वर्णं परिहाप्य प्रथमं वर्णं हत्वा सङ्ग्रामं
गत्वाऽवतिष्ठेत तत्रैनं हन्युः ॥ १२ ॥
प्रथमो वर्णो ब्राह्मणः । तं हत्वा सङ्ग्रामं गत्वा सेनयोर्मध्येऽवतिष्ठेत । किं
सर्वे ? नेत्याह—प्रथम वर्णं परिहाप्य ब्राह्मणवर्जमितरो वर्णः क्षत्रियादिरि-
त्यर्थः । तत्र स्थितमेनं ते सैनिका हन्यु, त एनं हत विद्ध्युः । अघ्नन्त
एनस्विनः स्युः, यथा राजा स्तेनम् । स मृतश्शुद्ध्यति ॥ १२ ॥
अपि वा लोमानि त्वचं मांसमिति हावयि-
त्वाऽग्निं प्रविशेत् ॥ १३ ॥
अनन्तरोक्त एव विषये प्रायश्चित्तान्तरम् । इतिशब्दो लोहितादी
नामप्युपलक्षणार्थः । आत्मनो लोमादीन्युत्कृत्य पुरोहितेन हावयित्वा
होमं कारयित्वा पश्चात् स्वयं तस्मिन्नग्नौ प्रविशेत् , मृतः शुद्ध्यति ।
तत्राऽग्निमुपसमाधाय जुहुयात्(३) “लोमानि मृत्योर्जुहोमि, लोमभि-
र्मृत्यु वासये स्वाहा । त्वचं मृत्योर्जुहोमि त्वचा मृत्युं वासये स्वाहा ॥
लोहितं मृत्योर्जुहोमि लोहितेन मृत्युं वासये स्वाहा । स्नावानि मृत्यो
र्जुहोमि स्नावभिर्मृत्यु वासये स्वाहा। मांसानि मृत्योर्जुहोमि मांसैर्मृ-
त्युं वासये स्वाहा । अस्थीनि मृत्योर्जुहोमि अस्थभिर्मृत्युं वासये स्वा-
हा । मज्जानं मृत्योर्जुहोमि मज्जभिर्मृत्युं वासये स्वाहा । मेदो मृत्योर्जु
होमि मेदसा मृत्युं वासये स्वाहा” ।इत्येते मन्त्राः वसिष्ठेन पठिताः ॥१३॥
वायसप्रचलाकबर्हिणचक्रवाकहंसभासमण्डूकनकुल-
डेरिकाश्वहिंसायां शूद्रवत्प्रायश्चित्तम् ॥ १४ ॥
१. अपोऽभ्युपेयुः इति. क छ, पु,
२. सोमयागे प्रातर्मंध्यान्दिने सायमिति त्रिषु कालेषु प्रातःसवन, माध्यन्दिनं सवनं,
तृतीयसवनं, इति सवनत्रयमन्स्यूततयाऽनुष्ठीयते तद्वत् कालत्रयेऽपि स्नान कुर्युंरित्यर्थः ।
३. व. ध. २०. २६.