सामग्री पर जाएँ
सर्वकोश
अणुभाष्य (महाप्रभु वल्लभाचार्य - शुद्धाद्वैत वेदान्त ब्रह्मसूत्र महाभाष्य प्रकाश टीका सहित)

अणुभाष्य (महाप्रभु वल्लभाचार्य - शुद्धाद्वैत वेदान्त ब्रह्मसूत्र महाभाष्य प्रकाश टीका सहित)

Anubhashya on Brahma Sutras by Mahaprabhu Vallabhacharya with Commentary

महाप्रभु वल्लभाचार्य (टीकाकार: गोस्वामी पुरुषोत्तम जी महाराज) द्वारा

DevanagariHindipublished2,600 पृष्ठ

पृष्ठ 720, कुल 2600 में से

संदर्भ में पढ़ें
पृष्ठ 720

Here is the line-by-line transcription of the Sanskrit text from the image:

भाष्यप्रकाश-रश्मि-परिवृंहितम् । ६२७
भाष्यप्रकाशः ।
इत्येवाचेति । तस्माद्भूमा भगवानैवेति सिद्धमित्यर्थः ।
अत्र संशयोपन्यासे प्रथमकोटौ शंकरभास्करमध्वाचार्याः ज्ञेयश्च प्राणमारभ्य सुषुप्तौ तस्य
जागरणात् संप्रसादत्वं तस्याहुः ।
तद्विज्ञानेन्द्रभिक्षुर्गैवं दूष्यते । प्राज्ञस्य सुखरूपताया एवासंभवेन संशयासंभवात् ।
अस्मिन् प्रकरणे प्राणादाधिक्योपदेशाभावात् संप्रसादशब्दस्य प्राणावाचकत्वाच्च । श्रुतौ संप्रसाद-
शब्दो जीवे सुषुप्ताख्यायादवस्थायां च दृश्यते । स एष संप्रसादोऽस्माच्छरीरात् समुत्थायेति, स
वा एष एतस्मिन् संप्रसादे रत्वा चरित्वेति । तत्र जीवे संप्रसादमौपाधिकतया धर्मधर्मभेदे-
नौपचारिकः । सुषुप्तावस्थायां तु प्रद्यतिर्णं सच्चङ्गुक्त्वा संप्रसीदति विवमलामिवि व्युत्पत्त्या
यौगिकः । प्रसादप्रीत्योः पर्यायत्वात् सुख एव संप्रसादशब्दो मुख्यः । सत्त्वे तु प्रसादरू-
पिणि सफलस्मृतिषु प्रसिद्ध एव संप्रसादशब्द इति । प्राणे च संप्रसादशब्दो न क्वापि दृश्यत
इति संप्रसादशब्दस्य प्राणार्थकत्वोपवर्णनमयुक्तमिति ।
अत्रापि कश्चिद् विशेषः । क्रमसंक्रमशब्दयोरिव प्रसादसंप्रसादशब्दयोरपि नैकार्थत्वम् ।
अतः संप्रसादशब्दः सुखविशेषे यौगिक एव । सत्त्वे तु स्मृतावपि न प्रसिद्ध इति तदुपन्‍यासा-
देव ज्ञायते । सुषुप्तौ च न प्रतिवर्णं सत्त्ववृद्धिः । तत्त्वातामसापत्वात् । 'तमोऽभिभूतः
रश्मिः ।
कारणं तद्भूतः प्रणवः ॐकारो अर्थोऽभिधेयं यस्य भूमशब्दस्य तेन हेतुना तत्र भगवति एव मुख्य-
वृत्तित्वम् । ॐमित्येकाक्षरं सर्वे शब्दास्तस्योपव्याख्यानभूताः यथा घटस्य कलश इत्युपव्याख्यानमतो
भूमशब्देभ्यः ॐकारार्थमात्रात्मककृष्णवाचकेपि सञ्चानन्दत्वे शक्तिसंकोचलक्षणया रूढ्या वर्तत इति
प्रस्थानरत्नाकरे स्फुटम् । तथा चात्र यदि भूमशब्दस्य शक्तिसंकोचलक्षणया रूढ्या प्रयोगः स्यात्तदा
धर्मवाचकत्वं स्यान्न त्वेवमभिधया योगरूपया भगवति प्रयोग इति धर्मिवाचकत्वम् । ननूपव्याख्यान-
मुपसमीपवर्तिनामीश्वरस्य पदार्थानां घटादीनां सर्वे शब्दा व्याख्यानं यथालोकमन्यथोपसर्गवैय्यर्थ-
मिति चेन्न 'प्रकाशाश्रयवद्वा तेजस्त्वात्' इति सूत्रेण धर्मभेदे धर्मिण इति धर्मवाचकस्यापि भूमशब्दस्य
धर्मिवाचकत्वात् । तृतीयाध्याये लिङ्गभूयस्त्वाधिकरणे स्फुटम् । एतेन यच्छंकराचार्यैः अत्र प्राणस्य
संप्रसादत्वं स्वीकृत्य यदत्र प्राणादपि सत्यं वक्तव्यं प्रतिभातं तदेव भूमेहोच्यत इति गम्यते इत्युक्तं
तन्नव्युदस्तम् । सुषुप्तेः संप्रसादत्वमुक्तं तद्द्ढयितुमाहुः अत्रेति । आहूरिति तथा च शंकरभाष्यम् ।
तस्यां च संप्रसादावस्थायां प्राणो जागर्तीति प्राणोत्र संप्रसादोऽभिप्रेयत इति । अत्रापीति प्राणस्येत्यत्र
प्राणः संकल्पात्मको गृह्यते यः संकल्पो वा व मनसो भूयान् इति श्रुत्युक्तो नतु प्राणो वा बाचाया भूया-
नित्युक्तस्तस्य मखत्वात् सुखस्य तु तदाधिक्यं मनोवागगोचरत्वेनानन्दमयाधिकरणे प्रतिपादनात् ।
प्राणाधिक्योपदेश मार्षिकोक्तस्ततो हेत्वन्तरमाह संप्रसादेति । तद्युक्तेति । भिक्ष्वाचार्यैः स्वसुख-
व्याख्यानेव तस्या इति सुषुप्तेः तामसस्य जीवत्वावस्थात्वात् । गुणत्रयविभागयोगाभ्याव्यवस्थथः प्रकृति-
स्तन्पराः 'तमस्त्वज्ञानजं विद्धि' इति तत्र वाक्यात् 'न यत्र माया' इतिवाक्यात् तत्र तत्त्वरजस्तमः
सांख्यावक्तापरप्रकृतेरभावात् । श्रुत्वा तत्त्वबृहत्त्वात्सिद्धित्याहुः तम इति तमः ताम्यतीति तमु म्लागौ
दिवादिः। म्बै म्लै हर्षक्षये हर्षक्षयं करोतीति तमः हर्षक्षयकर्म जनिक मुतो व्याहः इक्ष्वाकः सुखरूपस्य
627