अणुभाष्य (महाप्रभु वल्लभाचार्य - शुद्धाद्वैत वेदान्त ब्रह्मसूत्र महाभाष्य प्रकाश टीका सहित)

Here is the complete text transcribed line by line into Devanagari Markdown:

भाष्यप्रकाश-रश्मि-परिवृंहितम् । ६२३
स्थित्यदनाभ्यां च ॥ ७ ॥
सर्वस्यान्यथाभावशङ्कया विशेषहेतुमाह । द्वा सुपर्णेति वाक्ये, अन-
श्नन्नन्यो अभिचाकशीतीति केवलस्थितिः परमात्मनः, कर्मफलभोगो जीवस्य ।
अतः स्थित्यदनाभ्यां जीवपरमात्मानावेव मेध्ये परासृष्टौ । न हि सांख्यमत-
मेतादृशं भवति । अतोऽस्य वैशेषिकोपपत्तेर्विद्यमानत्वात् प्रातिलोम्येन सर्वा
उपपत्तयो दृढा इति द्युभ्वाद्यायतनं भगवानवेति सिद्धम् । यद्यपि पैङ्ग्युपनि-
षदि, द्वा सुपर्णेत्यस्यान्यथा व्याख्यानं प्रतिभाति, तथा प्रदेशविशेषेऽन्यथा
व्याख्यानं न दोषाय । तस्मात् सत्त्वक्षेत्रज्ञौ जीवब्रह्माणौ व्याख्येयौ ॥ ७ ॥
इति प्रथमाध्याये तृतीयपादे प्रथमं द्युभ्वाद्यधिकरणम् ॥ १ ॥
भाष्यप्रकाशः।
स्थित्यदनाभ्यां च ॥ ७ ॥ सर्वस्येत्यादि ब्रह्मपदस्य जीवसाधारण्यात् सर्वस्य प्रकरणस्य
जीवपरत्वशङ्कया तद्द्वतं तमाहेत्यर्थः । प्रातिलोम्येनेति स्थित्यदनयोः प्रकरणबलाधायकत्वं
तस्य तत्पूर्वहेतुबलाधायकत्वमित्येवं वैपरीत्येन । ननु न दृढाः । द्वा सुपर्णेति मन्त्रस्य पैङ्गिरहस्य-
ब्राह्मणे सत्त्वक्षेत्रज्ञपरत्वेन व्याख्यानादित्यत आहुः यद्यपीत्यादि । जीवब्रह्माणाविति व्यष्टि-
समष्टीजीवौ । अमुक्तमुक्तजीवौ वा । इदं यथा तथा मया 'गुहां प्रविष्टावित्यधिकरणले, विशेष-
णाचेति सूत्रे सम्यगुपपादितमिति नात्रोच्यते । एवमत्राधिकरणे, 'यस्मान्तःस्थानि भूतानि' इति
विचारितम् ॥ ७ ॥ इति प्रथमं द्युभ्वाद्यधिकरणम् ॥ १ ॥
रश्मिः।
'कृष्णवाक्यानुसारेण शास्त्रार्थं ये वदन्ति हि ।
ते हि भागवताः प्रोक्ताः शुद्धास्ते ब्रह्मवादिनः' ॥
इति निबन्धाच्च । ज्ञानिनां फलमाह संप्राप्येति । शाब्दज्ञानवतां फलमाह वेदान्तेति । मानसी-
सेवाफलमाह यथा नद्य इति । परात्परमिति फलम् ॥ ६ ॥
स्थित्यदनाभ्यां च ॥ ७ ॥ जीवेति अयमात्मा ब्रह्मेति श्रुतेः । तद्द्वतमिति मुण्डके
तृतीयमुण्डकप्रारम्भगतम् । भाष्ये । कर्मेति 'तयोरन्यः पिप्पलं स्वाद्वत्ति' इति श्रुतेः। नहीति
'मुक्तिरन्तरायध्वस्तेर्न परः' इत्यादिवदतां सांख्यानां जीवव्यापकत्वात् समानवृक्षपरिव्रज्वरूपम् ।
उपाधेस्त्वप्रयोजकत्वं तददर्शिनस्तेन श्रुतीनामुपाधिपुरस्कारेणानिरूपणात् । अस्येति सिद्धान्तस्य ।
प्रकृते । तस्येति प्रकरणस्य भेदव्यपदेशरूपहेतुबलाधायकत्वम् । न च स्थित्यदनाभ्यामिति
हेतुर्भेदव्यपदेशहेतौ जीवनिराससामर्थ्यमादधाति भेदव्यपदेशश्च प्रकरणाख्ये हेतौ सामर्थ्यमादधातीति
शङ्क्यम् । एकेनैव भेदे व्यपदिष्टे उभयोः सूत्रयोरेकतरस्य वैयर्थ्यापातात् । आनुलोम्ये तु ब्रह्मजीव-
विभागाभावाद्भेदव्यपदेशहेतुर्न दृढः सत्प्रतिपक्ष इत्यर्थः । प्राणभृद्भेदासावास्त्वविकलत्वेन भेदव्यपदेशा-
भावात् । द्वा सुपर्णेति स्थित्यदनरूपहेतुबोधकस्य मन्त्रस्य । सत्त्वेति तयोरन्यः पिप्पलं स्वाद्वत्तीति
सत्त्वमनश्नन्नन्योऽभिचाकशीति ज्ञस्तावैतौ सत्त्वक्षेत्रज्ञाविति व्याख्यानात् । सत्त्वं समष्ट्यष्ट कः शारीरः।
तथा च द्विवचनासंगतिरित्याशयवन्त आहुः जीवेति । व्यष्टीति । समष्टिर्वैराजः 'स च पुंसो बलेनैव
स समग्रङ्गः 'कामं कामं पुरुषो निर्मिमाणः' इति श्रुतेः । एवं मुक्तजीवोपि पुरुषः स सत्त्वं 'अल्पाच्तरं
पूर्वम्' इति सूत्रेण व्यष्टिषदस्य पूर्वनिपातः 'अजाद्यदन्तम्' इति सूत्रेणानुक्तपदस्य पूर्वनिपातः ।
विचारितमिति । नाधाररूपप्रतिपादकत्वेन पादस्य ॥ ७ ॥ इति प्रथमाधिकरणम् ॥ १ ॥
७९ ब्र० सू० २० 623