अणुभाष्य (महाप्रभु वल्लभाचार्य - शुद्धाद्वैत वेदान्त ब्रह्मसूत्र महाभाष्य प्रकाश टीका सहित)

भाष्यप्रकाश-रश्मि-परिवृंहितम् । ४८५
सर्वान्नानुमतिश्च प्राणात्यये तद्दर्शनात् ॥ २७ ॥
ननु सत्त्वशोधकत्वेन यज्ञशमदमादेर्विधानमिति मतं नोपपद्यते । 'आहार-
शुद्धौ सत्त्वशुद्धि'रिति श्रुतेस्तद्विरुद्धा सर्वान्नभक्षणानुमतिरपि यतः श्रूयते
छन्दोगानाम् । 'न ह वा एवंविदि किञ्चनानन्नं भवति' । तथा वाजसनेयिनां,
'न ह वा अस्यानन्नं जग्धं भवती'त्यादि । तस्मात् सत्त्वशुद्ध्यर्थं यज्ञादेर्न
विधानमिति प्राप्ते विषयव्यवस्थामह । आहारदौर्लभ्येन प्राणात्यय उपस्थिते
प्राणधारणस्य ज्ञानान्तरङ्गतमसाधनत्वेनाहारस्य देहपोषकत्वेन ततो बहिरङ्गत्वात्
तदनुमतिः क्रियत इत्यर्थः । अत्र प्रमाणमाह तद्दर्शनादिति । 'चाक्रायणः
किलर्षिरापद्गत इभ्येन सामिखादितान् कुल्माषांश्चखादे'त्यादिश्रुतिदर्शनादित्यर्थः॥
भाष्यप्रकाशः।
नैवामुष्मिन् मनःकल्पन्'मिति भक्तिलक्षणात्तादृश्यां सत्यां तन्मार्गे स्वत एव शमदमादीनां सम्भ-
वान्न तेषामवश्यकतया विशेषतो विधानम् । अत एव तत्र 'एतदेव च नैष्कर्म्य'मिति सन्न्या-
सरूपत्वं श्रावितम् । तथा च ज्ञानेन्तरङ्गाणां शमादीनां बहिरङ्गाणां यज्ञादीनां चास्त्यपेक्षा ।
भक्तौ तु तेषामर्थात् सिद्धिरिति भेद इत्यर्थः ॥ २६ ॥
सर्वान्नानुमतिश्च प्राणात्यये तद्दर्शनात् ॥ २७ ॥ अत्रैव किञ्चिदाशङ्क्य परिहरती-
त्याशयेन सूत्रमवतारयन्ति नन्वित्यादि । तथा च यथा प्राणसंवादश्रुतिभ्यामाहारशोधकश्रु-
त्युक्तमपोद्यते, तथा ताभ्यां शमयज्ञाद्यपवादोपि वक्तुं शक्यते। तस्मात् सत्त्वशुद्ध्यर्थं यज्ञशमदमादेर्न-
विधानम्, किन्त्वेतानि वाक्यानि विद्यास्तावकान्येवेति प्राप्ते, तानि न स्तावकानि, अपि तु
विशेषविधानार्थान्येवेति हृदिकृत्य, अन्नभक्षणवाक्यव्यवस्थामाहेत्यर्थः । सूत्रं व्याकुर्वन्ति आहारे-
त्यादि। क्रियते इति । प्राणधारणार्थं क्रियते । तथा च सर्वान्नानुमतेर्ज्ञानान्तरङ्गसाधनार्थं
रश्मिः।
हेतोः । तत्रेति भक्तिमार्गे । सन्न्यासेति । 'काम्यानां कर्मणां न्यासं सन्न्यासं कवयो विदु'रिति
गीतावाक्यात् । अन्तरिति लिङ्गदेहधर्मत्वात्तथा। बहिरिति यज्ञादीनां क्रियात्वेन देहधर्मत्वात्तथा ।
तेषामिति । शमदमादीनाम् ॥ २६ ॥
सर्वान्नानुमतिश्च प्राणात्यये तद्दर्शनात् ॥ २७ ॥ परीति व्यासः परिहरति नन्वि-
त्यादीति । छन्दोगानामिति । एवंविदीति ज्ञानिनि प्राणविदि । अनन्नमिति । अप्रशस्तम् ।
प्राणोपासकस्य यज्जन्तुमात्रस्य जग्धं भक्ष्यं तत्सर्वमनन्नं भवति, इह अदनीयमेव भवतीत्यर्थ इति ब्रह्मा-
मृतवर्षणीकारः । विशेषेति । बहिरङ्गसाधनानुमतिरूपविशेषविधानार्थानि । तथान्तरङ्गशमद-
मादिविधानार्थानि । आहारेत्यादीति । ज्ञानान्तरिति । अन्तरङ्गतमसाधनत्वं मर्यादाभक्तेः
भ्रमरगीतसुबोधिन्यामुक्तम् । तत इति प्राणधारणात् । चाक्रायण इति मटचीहतेषु कुरुष्वि-
त्येतस्मिन् ब्राह्मणे चाक्रायणो नामतः किल ऋषिः कुरुदेशे दुर्भिक्षे जाते क्षुत्पीडितो देशान्तरमागतः
कदाचिद्धस्तिपालकदेशं निविष्टः, तेन हस्तिपालकेन इभ्यपदवाच्येन सामि वर्धं भक्षितान् कुत्सितान्
2085