अभिधर्मकोश एवं भाष्य (आचार्य वसुबन्धु - स्फुटार्था व्याख्या सहित सम्पूर्ण बौद्ध दर्शन महाकोश)

निर्देशः ] द्वितीयं कोशस्थानम् ३२१
“विसंयोगः कतमः ? यः प्रतिसंख्यानिरोधः” इत्युच्यते, तदिदमितरेतराश्रयं
व्याख्यानमसमर्थं तत्स्वभावद्योतने, तस्मादन्यथा तत्स्वभावो वक्तव्यः ?
आर्यैरेव तत्स्वभावः प्रत्यात्मवेद्यः । एतावत् तु शक्यते वक्तुम्—नित्यं
कुशलं चास्ति द्रव्यान्तरम् । तद्विसंयोगश्चोच्यते प्रतिसंख्यानिरोधश्चेति सर्वमेवा-
संस्कृतद्रव्यमिति ।
सौत्रान्तिकाः—न हि तद् रूपवेदनादिवत् भावान्तरमस्ति, किं तर्हि ?
स्प्रष्टव्याभावमात्रमाकाशम् । तद्यथा ह्यन्धकारे प्रतिघातमविन्दन्त आकाशमित्याहुः ।
उत्पन्नानुशयजन्मनिरोधे १ प्रतिसंख्याबलेनान्यस्यानुत्पादः प्रतिसंख्यानिरोधः ।
विनैव प्रतिसंख्या प्रत्ययवैकल्यादनुत्पादो यः सोऽप्रतिसंख्यानिरोधः । तद्यथा
निकायसभागाशेषस्यान्तारामरणे ।
सर्वमेवासंस्कृतमिति । न केवलं