विक्रमाङ्कदेवचरितम् (कल्याणी चालुक्य साम्राज्य इतिहास - सटीक)

[Page ( ४५ )]

अन्वयः
तस्मात् क्रमेण क्ष्माभृत्कुलानाम् उपरि प्रतिष्ठां अवाप्य रत्नाकर
भोगयोग्यः वंशः शौरेः पदात् गाङ्गः प्रवाहः इव उदियाय ।

व्याख्या
तस्मात् राज्ञः क्रमेण क्रमशः क्ष्मां पृथ्वीं बिभ्रतीति क्ष्माभृतो राजानः पर्वताश्च
तेषां कुलानि वंशाः समूहाश्च तेषामुपरि प्रतिष्ठां सर्वातिशायिनों स्थितिमवाप्य
लब्ध्वा रत्नानामाकरस्य निधेः पक्षे समुद्रस्य भोगे सुखानुभवे पक्षे संयोगे योग्यः
समर्थो वंशः कुलं शौरेर्विष्णोः पदाच्चरणाद्गाङ्गो गङ्गासम्बन्धी प्रवाह इव
उदियायोदितोऽभूत् । यथा शौरेः पदात् गाङ्गः प्रवाहः पर्वतानामुपरि स्थितिं
लब्ध्वा रत्नाकरसङ्गमयोग्य उदेति तथैव तस्माद्राज्ञः पार्थिवानामुपरि स्थानं
लब्ध्वा रत्ननिषेभोगे समर्थो वंश उदियायेति भावः । अत्र पूर्णोपमालङ्कारः ।

भाषा
उस राजा से, अन्य राजकुलो से अधिक कीर्तिशाली, रत्नो के खजानो का
उपभोग करने के योग्य, विष्णु के चरण से पर्वत समूहो पर अपना स्थान बनाता
हुआ, समुद्र से जा मिलने में समर्थ गङ्गाप्रवाह के समान, एक बंश आगे
चल पढा ।

विपक्षवीराद्भुतकीर्त्तिहारी हारीत इत्यादिपुमान्स यत्र ।
मानव्यनामा च बभूव मानी मानव्ययं यः कृतवानरीणाम् ॥५८॥

अन्वयः
यत्र विपक्षानुतकीर्त्तिहारी हारीतः इति आदिपुमान् बभूव । यः
अरीणां मानव्ययं कृतवान् सः मानी मानव्यनामा च बभूव ।

व्याख्या
यत्र चालुक्यराजवंशे विपक्षानामरीणामद्भुताऽऽश्चर्यकारिणी या कीर्तिर्यशः
'यशः कीर्तिः समज्ञाचेत्यमरः । तस्या हारी विनाशकारी हारीत इति नाम्ना
प्रसिद्धो राजाऽऽदिपुरुषः कुलप्रवर्तको बभूव । यः प्रसिद्धोऽरीणां शत्रूणां मान-
स्याहङ्कारस्य व्ययं नाशं कृतवान् चकार स मानी मानयुक्ततो मानव्यनामा