विक्रमाङ्कदेवचरितम् (कल्याणी चालुक्य साम्राज्य इतिहास - सटीक)
Vikramankadeva Charitam of Bilhana with Commentary
by महाकवि बिल्हण / पं. विश्वनाथ शास्त्री
Page 409 of 493
Read in context( ४०३ )
भाषा
बडे बडे योद्धाओं के अस्थिपञ्जरो को धारण करने वाला, (गोद में)
रास ही में हाथियों के समूह की भयङ्कर हड्डियों के ढेर को रखने वाला,
यमराज के खाने से बचे हुए मांस वाला और हजारों शृगालियों के उपभोग
के योग्य, एक बहुत बडा युद्ध हुआ ।
किमपरमुपरि प्रतापभाजां विहितपदः स बभञ्ज राजयुग्मम् ।
द्रविडपतिरगात्क्वचित्पलाय्य न्यविशत बन्धनधाम्नि सोमदेवः ॥६०॥
अन्वयः
किम् अपरम् । प्रतापभाजाम् उपरि विहितपदः सः राजयुग्मं बभञ्ज ।
द्रविडपतिः पलाय्य क्वचित् गतः । सोमदेवः बन्धनधाम्नि न्यविशत ।
व्याख्या
किमपरमन्यात्किं वक्तव्यम् । प्रतापं प्रभावं भजन्ति सेवन्ते ते प्रतापभाज-
स्तेषां प्रभावशालिनामुपरि मस्तके विहितं स्थापितं पदं चरणं येन सः स्थापित
चरणः स विक्रमाङ्कदेवो राज्ञोर्द्रविडपतिराजिगसोमदेवयोर्युग्मं युगलं बभञ्ज
सम्मर्दितवान् । द्रविडपती राजिगः पलाय्य द्रुतगत्या क्वचिदज्ञातास्थाने गतो
जगाम । सोमदेवो बन्धनस्य धाम स्थानं तस्मिन् कारागारे न्यविशत निविष्टवान् ।
भाषा
अब और दूसरा क्या कहना है ? प्रताषियों के मस्तक पर चरण रखने
वाले विक्रमाङ्कदेव न राजिग और सोमदेव, इन दोनों राजाओं को कुचल
डाला । द्रविड देश का राजा राजिग भागकर कहीं अज्ञात स्थान में चला गया ।
सोमदेव कैद खाने में बन्द हो गया ।
उभयनरपतिप्रतापलक्ष्म्यौ निलुलुठतुश्चरणद्वये तदीये ।
त्रिभुवनमहनीयबाहुवीर्यद्रविणविभूतिमसां किमस्त्यसाध्यम् ॥६१॥
अन्वयः
उभयनरपतिप्रतापलक्ष्म्यौ तदीये चरणद्वये विलुलुठतुः । त्रिभुवन-
महनीयबाहुवीर्यद्रविणविभूतिमसां किम् असाध्यम् (अस्ति) ।