मुद्राराक्षसम् (सटीक संस्कृत नाटक)
Mudrarakshasam Natakam with Hindi Commentary
by महाकवि विशाखदत्त
Page 243 of 488
Read in context१५४
मुद्राराक्षसम्
इस पद्य मे विभावना नामक अलकार है और अनुष्टुप् छन्द है । अनुष्टुप् का लक्षण १, ३ मे देखिए ॥ २७ ॥
[ उपसृत्य ] जयत्वमात्य ।
राक्षस —[ विलोक्य सहर्षम् ] सखे शकटदास ! दिष्ट्या कौटिल्यगोचरगतोऽपि दृष्टोऽसि, तत् परिष्वजस्व माम् ।
[ शकटदासस्तथा करोति । ]
राक्षस —[ तं परिष्वज्य ] इदमत्रासनमास्यताम् ।।
शकटदास —यदाज्ञापयत्यमात्य । [ इति नाट्येनोपविष्ट । ]
राक्षस —सखे शकटदास ! अथ कोऽयमीदृशस्य मे हृदयानन्दस्य हेतु ?
शकटदास —[ सिद्धार्थकं निर्दिश्य ] अमात्य ! प्रियसृहृदा सिद्धार्थकेन घातकान् विद्राव्य वध्यस्थानादपवाहितोऽस्मि ।
राक्षस —[सहर्षम् ] भद्र सिद्धार्थक ! काममपर्याप्तमिदमस्य प्रियस्य, तथापि गृह्यताम् । [ इति स्वगात्रादवतार्य भूषणानि प्रयच्छति । ]
सिद्धार्थक —[ गृहीत्वा पादयोर्निपत्य स्वगतम् ] अअ खु अज्जोवदेसो । होदु । तह करिस्सम् । [ प्रकाशम् ] अमच्च ! एत्थ मे पढमप्पविट्ठस्स णत्थि कोवि परिचिदो, जहिं पद अमच्चस्स प्पसाद णिक्खिविअ णिव्वुदो भविस्सं, ता इच्छामि जह इमाए मुद्धिआए मुद्दियं अमच्चस्स ज्जेव भाण्डागारे णिक्खिविदुं । जदा मे एदिणा प्पओअणं भविस्सदि, तदा गेहिणिस्सं । ( अय खलु आर्योपदेश । भवतु । तथा करिष्यामि । अमात्य ! अत्र मे प्रथमप्रविष्टस्य नास्ति कोऽपि परिचित , यत्रेमममात्यस्य प्रसादं निक्षिप्य निर्वृत्तो भविष्यामि, तदिच्छाम्यहमेतया मुद्रया मुद्रितममात्यस्यैव भाण्डागारे निक्षेप्तुम् । यदा मे एतेन प्रयोजनं भविष्यति तदा ग्रहीष्यामि ।)
हिन्दी अनुवाद—[ समीप जाकर ] अमात्य की जय हो ।
राक्षस—[ देखकर हर्ष के साथ ] मित्र शकटदास ! भाग्य से, चाणक्य के पंजे में पड़ जाने पर भी तुम दिखाई पड़े हो । इसलिए मेरा आलिंगन करो ।