मनुस्मृति (कुल्लूकभट्ट टीका व हिन्दी अनुवाद सहित)

१८ मनुस्मृति ।
परमार्थ-दशा में अद्वैत वाद ही मान्य है, जिसके विषय
में नानाविध श्रुति-स्मृति-पुराण वचन प्रमाण हैं जिनमें से
कुछ वाक्य लिखते हैं—
‘ मृत्योः स मृत्युमाप्नोति य इह नानेव पश्यति ’
इत्यादि-श्रुति ।
‘ अत्रात्मव्यतिरेकेण द्वितीयं यो न पश्यति ।
ब्रह्मभूतः स एवेह दक्षपक्ष उदाहृतः ॥’
‘ सर्वभूतान्तरस्थाय नित्यशुद्धचिदात्मने ।
प्रत्यक्चैतन्यरूपाय मह्यमेव नमोनमः ॥ ’
इत्यादि-स्मृति ।
उक्त विषय का उल्लेख ब्राह्मपुराण में इस प्रकार
किया है—
‘ धर्माधर्मौ जन्ममृत्यू सुखदुःखेषु कल्पना ।
वर्णाश्रमास्तथा वासः स्वर्गे नरक एव च ॥
पुरुषस्य न सन्त्येते परमार्थस्य कुत्रचित् ।
दृश्यते च जगद्रूपमसत्यं सत्यवन्मृषा ॥
तोयवन्मृगतृष्णा तु यथा मरुमरीचिका ।
रौप्यवत्कीकसम्भूतं कीकसं शुक्तिरेव च ॥
सर्पवद्रज्जुखण्डश्च निशायां वेश्ममध्यगः ।
एक एवेन्दुद्वौ व्योम्नि तिमिराहतचक्षुषः ॥
आकाशस्य घनीभावो नीलत्वं स्निग्धता तथा ।
एकश्च सूर्यो बहुधा जलाधारेषु दृश्यते ॥
आभाति परमात्मापि सर्वोपाधिषु संस्थितः ।
द्वैतभ्रान्तिरविद्याख्या विकल्पो न च तत्तथा ॥
परत्र बन्धागारः स्यात्तेषामात्माभिमानिनाम् ।