कौषीतकि ब्राह्मण (शाङ्खायन ब्राह्मण - उदय प्रणीत व्याख्या सहित सटीक)

पृष्ठम् १३८

XXVI, 13, ३१–14, ३८ कौषीतकिब्राह्मणे 138
त इन्द्रियं परमं पराचैरिति चतुर्थम् ॥३१॥ परमं पराचैरिति निनर्तिः⁷ ॥३२॥ अन्तो नव-
ममहरः ॥३३॥ नीव वा अन्तं गत्वा नृत्यति ॥३४॥ कद्रचङ् हि तत इयात् ॥३५॥ अहं भुव॑
वसु॑नः पूर्व्यस्पतिर्विभ॑जिते ध॒नजि॑ते॒ स्व॒र्जित् इति द्वे⁸ ॥३६॥ अहमुहमिति सप्रभृति ॥३७॥
यथा वै सोदर्कमेवं सप्रभृत्यन्तरूपम् ॥३८॥ जिते जित इति निनर्तिः⁷ ॥३९॥ अन्तो नवम-
महः ॥४०॥ नीव वा अन्तं गत्वा नृत्यति ॥४१॥ कद्रचङ् हि तत इयात् ॥४२॥ ²⁻त्रैष्टुभजागते
जागतं जगन्मध्यंदिनो ह्येष त्र्यहः⁻² ॥४३॥ पञ्च⁹ सूक्तानि मरुत्वतीये शस्यन्त उत्तमे
छन्दोमे ॥४४॥ पशवो वै छन्दोमाः ॥४५॥ पाङ्क्ताः पशवः ॥४६॥ पशूनामेवाप्त्यै ॥४७॥
षळन्ततो निष्केवल्ये ॥४८॥ षड् वा ऋतवः संवत्सरः ॥४९॥ संवत्सरस्यैवाप्त्यै¹⁰ ॥५०॥
²⁻तान्येकादश संपद्यन्ते ॥५१॥ एकादशाक्षरा त्रिष्टुप् ॥५२॥ त्रैष्टुभाः पशवः पशूना-
मेवाप्त्यै⁻² ॥५३ ॥१३॥

---

पादटिप्पण्यः (१३८)
¹ L. P. add जागतं ²⁻² L. P. omit ³⁻³ L. P. शूरैति निवृत्तिः ⁴ L. P. omit
⁵ L. P. नीव ⁶ L. P. add नृत्यति ⁷ L. P. निवृत्तिः ⁸ L. P. add जागते
⁹ P. पञ्च पञ्च ¹⁰ L. P. Here ends Khaṇḍa 16

अभि त्वा देव सवितरिति सावित्रम् ॥१॥ अभीत्यसौ¹ लोकः ॥२। तदमुष्य लोकस्य
रूपम् ॥३। प्र वां महि द्यवी अभीति द्यावापृथिवीयम् ॥४। महि द्यवी अभीति ²⁻तदमुष्य
लोकस्य रूपम्⁻² ॥५। इन्द्र इषे ददातु न इत्येका ते नो रत्नानि धत्तनेति³ द्वे ⁴⁻तत् तृचमार्थ-
वम्⁻⁴ ॥६। एकमेकं सुशस्तिभिरित्येकमेकमिति निनर्तिः⁵ ॥७। अन्तो नवममहः ॥८। नीव
वा अन्तं गत्वा नृत्यति ॥९। कद्रचङ् हि तत इयात् ॥१०। अथ वैश्वदेवं मनुः ॥११। सर्वं
आयुर्वै मनुः ॥१२। आयुरेव तद् यजे च यजमानेषु च दधाति⁶ ॥१३। विश्वे देवास आ
गतेति वैश्वदेवं भारद्वाजम्⁷ ॥१४। आ गतेति गतवत् ॥१५। तदन्तरूपम् ॥१६। अन्तो
नवममहः ॥१७। ऐतीव वा अन्तं गत्वा ॥१८। कद्रचङ् हि तत इयात् ॥१९। गायत्रं गायत्र-
तृतीयसवनो ह्येष त्र्यहः ॥२०। दिवि पृष्ठो⁸ अरोचतेति वैश्वानरीयम् ॥२१। दिवीति
तदमुष्य लोकस्य रूपम् ॥२२। मरुतो यस्य हि क्षय इति मारुतम् ॥२३। क्षय इति क्षितवत्
॥२४। तदन्तरूपम् ॥२५। अन्तो नवममहः ॥२६। क्षियतीव वा अन्तं गत्वा ॥२७। कद्रचङ्
हि तत इयात् ॥२८। अग्निहोता पुरोहित इति जातवेदसीयम् ॥२९। क्षयं पावकशोचिष
इति क्षयमिति⁷ क्षितवत् ॥३०। तदन्तरूपम् ॥३१। अन्तो नवममहः ॥३२। क्षियतीव वा
अन्तं गत्वा⁹ ॥३३। कद्रचङ् हि तत इयात् ॥३४। गायत्रं गायत्रतृतीयसवनो ह्येष त्र्यहः
॥३५। इत्याग्निमारुतसूक्तानि ॥३६। इत्येतस्याह्नः सूक्तानि ॥३७। तदुक्थ्यं¹⁰ संतिष्ठते ॥३८।

---

पृष्ठम् १३९

139 छन्दोमाः XXVI, 14, ३९–४४
तस्य सामिर्या तृतीयस्याह्नः ॥३९॥ अन्वहं द्विपदाः शस्यन्ते¹¹ ॥४०। पशवो वै छन्दोमाः
॥४१। यजमानच्छन्दसं द्विपदाः ॥४२। अधिच्छायामेव तत् पशूनां यजमानान् दधाति ॥४३।
अधीव वै पशून् पुरुषस्तिष्ठत्यधीव वै पशून्¹² पुरुषस्तिष्ठति¹³ ॥४४ ॥१४॥

---

पादटिप्पण्यः (१३९)
¹ L. P. अभीत्येव वा असौ ²⁻² L. P. निनृत्तिरन्तो नवममहर्नीव वा अन्तं गत्वा नृत्यति
कद्रचङ् हि तत इयात् ³ L. दत्त⁰ ⁴⁻⁴ L. P. इत्यार्भवे ⁵ L. P. निनृत्तिः ⁶ L. P.
add अत्रैव द्विपदास्तासामुक्तं ब्राह्मणम् ⁷ L. P. omit ⁸ L. P. पृष्ठो ⁹ IO. adds
नृत्यति ¹⁰ P. तदुक्थं ¹¹ L. P. add सर्वेषु छन्दोमेषु ¹² L. P. omit अधीव वै पशून्
¹³ L. P. Here ends Khaṇḍa 17

इति तृतीयदशके षष्ठोऽध्यायः