कौषीतकि ब्राह्मण (शाङ्खायन ब्राह्मण - उदय प्रणीत व्याख्या सहित सटीक)

कौषीतकिब्राह्मणे (पृ. १२२)

XXV, 3, १-४, २ कौषीतकिब्राह्मणे 122
¹ L. तस्योर्ध्वं ²-² L. P. मानुमती तृतीया ³ L. P. सूर्यवान्तैष्टुभस्तृचक्षसो वासिष्ठः
⁴-⁴ L. P. omit ⁵ L. P. Here ends Khaṇḍa 2 ⁶ L. P. omit इति ⁷ L. समर्धयन्ति
⁸ L. ताःसंशस्ता; P. ताः शंसस्ता ⁹ L. P. एकविंशतिरनुष्टुभो भवन्ति तासा०; L. (var) as
here ¹⁰ L. P. add आ त्वा रथं यथोतय इति मरुत्वतीयस्य प्रतिपदिदं वसो सुतमन्य
इत्यनुचर एष एव नित्य एकाहातानस्तस्योक्तं ब्राह्मणं
कया शुभा सवयसः सनीळा इति मरुत्वतीयम् ।१। शुभा भा इत्येतेन रूपेण ।२। त्यं
सु मेषं महया स्वर्विदमिति जागतमधारयो दिव्या सूर्यं दृश इति सूर्यवत् ।३। तदेतस्याह्नो
रूपम् ।४। जनिष्ठा उग्रः सहसे तुरायेत्येतस्मिंस्त्रैष्टुभे निविदं दधाति ।५। अप ध्वान्तमूर्णुहि
पूर्धि चक्षुरित्येतेन रूपेण ।६। ता वा उभय्यस्त्रिष्टुब्जगत्यः शस्यन्ते ।७। त्रिष्टुब्जगत्योर्ह
वा एष आहित आदित्यः प्रतिष्ठितस्तपति¹ ।८। तदेनं प्रत्यक्षाप्नुवन्ति² ।९। बृहदेत-
स्याह्नः पृष्ठं स्यादिति हैक आहुः ।१०। बार्हतो वा एष य एष तपति ।११। ³तदेनं स्वेन
रूपेण समर्धयन्ति³ ।१२। बृहदेतत् तपतीति वदन्तः ।१३। अथो अपृष्ठं वा एतद् यन्महा-
दिवाकीर्त्यम् ।१४। अथैते एव प्रत्यक्षे पृष्ठे यद् बृहद्रथन्तरे ।१५। तस्माद् बृहदेवैतस्याह्नः
पृष्ठं स्यादिति ।१६। यद्यु सूर्यवती प्रगाथे बृहत् कुर्युः ।१७। सूर्यवतश्च प्रगाथाने तस्यैवाह्नो⁴
रूपेण ।१८। इन्द्रः किल श्रुत्या अस्य वेदेत्युक्तमुख्यीया सा हि जिष्णुः पथिकृत् सूर्ययेति
सूर्यवती ।१९। तदेतस्याह्नो रूपम् ।२०। महादिवाकीर्त्यमेवैतस्याह्नः पृष्ठं स्यादिति सा
स्थितिः ।२१। ⁵असो वावृतदेतत् प्रत्यक्षं साम योऽसौ तपति⁵ यन्महादिवाकीर्त्यम् ।२२।
तदेनं स्वेन साम्ना समर्धयन्ति⁶ ।२३। तद्वैके त्रिष्टुप्सु कुर्वन्ति ।२४। त्रैष्टुभो वा एष य एष
तपति ।२५। तदेनं स्वेन रूपेण⁷ समर्धयन्ति ।२६। बृहतीषु स्यादित्य्⁸ हैक आहुः ।२७।
बार्हतो वा एष य एष तपति ।२८। तदेनं स्वेन रूपेण⁷ समर्धयन्ति⁹ ।२९। जगतीषु स्या-
दिति त्वेव स्थितम् ।३०। जगतो वा एष य एष तपति ।३१। तदेनत् स्वेन छन्दसा
समर्धयति¹⁰ ।३२ ।३।
¹ BM¹. BM². प्रतितिष्ठित० ² L. P. Here ends Khaṇḍa 3 ³-³ L. P. omit
⁴ L. ०नेतस्याह्नो ⁵-⁵ L. P. एतद्वै प्रत्यक्षं साम ⁶ L. (var.) समर्धयति ⁷ L. P.
च्छन्दसा ⁸ L. P. स्यादिति ⁹ L. P. तदेनं ¹⁰ P. समर्धयन्ति; L. P. Here
ends Khaṇḍa 4
विभ्राड् बृहत् पिबतु सोम्यं मध्विति स्तोत्रियस्तृचो विभ्राड् भ्राजो महि सूर्यो दृश
इति विवान् आजिष्मान्त्सूर्यवान् ।१। तदेतस्याह्नो रूपम् ।२। वि सूर्यो मध्ये अमुचद्

---

विषुवत् (पृ. १२३)

123 विषुवत् XXV, 4, ३-5, २४
रथं दिव इत्यनुरूपो विवान्त्सूर्यवान् ।३। जागतम्¹ वै समानं छन्दः ।४। विश्वाहा त्वा
सुमनसः सुचक्षस इति त्वेव स्थितः सौर्यः सौर्यस्य² ।५। ज्योग् जीवाः प्रति पश्येम सूर्य-
त्येतेन रूपेण ।६। बण्महाँ असि सूर्यति सूर्यवान्त्सामप्रगाथः ।७। तदेतस्याह्नो रूपम् ।८।
अथ³ बृहद्रथन्तरयोर्योनी⁴ शंसति ।९। इन्द्रः किल श्रुत्या अस्य वेदेत्युक्तमुख्यीया स हि
जिष्णुः पथिकृत् सूर्ययेति सूर्यवती ।१०। तदेतस्याह्नो रूपम् ।११। शं नो भव चक्षसा शं
नो अह्नेति त्वेव स्थिता सौरी सौर्यस्य² ।१२। तत् सूर्य द्रविणं धेहि चित्रमित्येतेन रूपेण
।१३। य एक इद्धव्यश्चर्षणीनामिति त्रैष्टुभम् ।१४। दिव्यानि दीपयोऽन्तरिक्षेत्येतेन रूपेण
।१५। एवं नु यदि महादिवाकीर्त्यं पृष्ठं भवति ।१६। यद्यु वै बृहत् स्वयोनौ कुर्युः ।१७।
बृहत आतानं शस्त्वा रथन्तरस्य योनिं शंसति ।१८। इन्द्रः किल श्रुत्या अस्य वेदेत्युक्तमु-
ख्यीया स हि जिष्णुः पथिकृत् सूर्ययेति सूर्यवती ।१९। तदेतस्याह्नो रूपम्¹ ।२० ।४॥
¹ L. P. जागत उ ² L. P. सूर्यस्य ³ BM¹. BM². omit ⁴ BM¹. BM². ०र्योनीं
⁵ L. P. Here ends Khaṇḍa 5
द्यौर्न य इन्द्राभि भूमार्य इति त्रैष्टुभमिन्द्रः कुत्साय सूर्यस्य साताविति सूर्यवत् ।१।
तदेतस्याह्नो रूपम् ।२। न चेत् स्वयोनौ ।३। श्रायन्त इव सूर्यमिति¹ सूर्यवान्स्तोत्रियः²
।४। तदेतस्याह्नो रूपम् ।५। यद् द्याव इन्द्र ते शतमित्यनुरूपः सहस्रं सूर्या इति सूर्यवान्
।६। तदेतस्याह्नो रूपम् ।७। यः सत्राहा विचर्षणिरीति सामप्रगाथस्तनूष्वप्सु सूर्य इति
सूर्यवान् ।८। तदेतस्याह्नो रूपम् ।९। अथ बृहद्रथन्तरयोर्योनौ³ शंसति ।१०। इन्द्रः किल
श्रुत्या अस्य वेदेत्युक्तमुख्यीया तस्या उक्तं ब्राह्मणम् ।११। य एक इद्धव्यश्चर्षणीनामिति
त्रैष्टुभं तस्योक्तं ब्राह्मणम् ।१२। एवं नु यदि बृहत् स्वयोनौ वास्वयोनौ वा कुर्युः ।१३।
अनुभयसामानं चेत् कुर्युः ।१४। समानमोक्थमुख्यीयै ।१५। उद्धरेद् बृहद्रथन्तरयोर्योनी
।१६। तमु ष्टुहि यो अभिभूत्योजा इति त्रैष्टुभम् ।१७। गीर्भिर्वर्ध वृषभं चर्षणीनामित्ये-
तेन रूपेण ।१८। समानमुत्तरम् ।१९। अभि त्यं मेषं पुरुहूतम्ऋग्मियमिति जागतमार्दत् सूर्यं
दिव्यारोहयो दृश इति सूर्यवत् ।२०। तदेतस्याह्नो रूपम् ।२१। ता वा उभय्यस्त्रिष्टुप्-
जगत्यः शस्यन्ते ।२२। त्रिष्टुब्जगत्योर्ह वा एष आहित आदित्यः प्रतिष्ठितस्तपति ।२३।
तदेनं प्रत्यक्षं स्पृशन्ति⁴ ।२४ ।५॥
¹ ER. सूर्यं इति ² ER. सूर्यवान् प्रगाथः ³ L. P. ०र्योनिं; L. (var.) as here
⁴ L. P. Here ends Khaṇḍa 6