Skip to content
SarvaKosh
दशकुमारचरितम् (सटीक - पूर्वपीठिका व मूल कथा)

दशकुमारचरितम् (सटीक - पूर्वपीठिका व मूल कथा)

Dashakumaracharitam (with Commentary – Purvapithika and Main Story)

by महाकवि दण्डी

Source: दशकुमारचरितम् (सटीक - पूर्वपीठिका व मूल कथा) · चौखम्बा संस्कृत सीरीज · 1968 (origin)

DevanagariHindipublished474 pages

Page 267 of 474

Read in context
Page 267

चतुर्थोच्छ्वासः ] बालबोधिनीव्याख्यासहितम् । २६७
( ६ ) श्रुत्वा तामनेकजन्मरमणीमसकृदाश्लिष्य हर्षाश्रुमुखो मुहुर्मुहुः
सान्त्वयित्वा तत्प्रभावदर्शिते महति मन्दिरेऽहर्निशं भूमिदुर्लभान्भो-
गानन्वभूवम् । द्वित्राणि दिनान्यतिक्रम्य मत्तकाशिनीं तामवादिषम्—'प्रिये,
प्रत्यपकृत्य मत्प्राणद्रोहिणश्चण्डसिंहस्य वैर्निर्यातनसुखमनुबुभूषामि'
इति । तया सस्मितमभिहितम्—'एहि कान्त, कान्तिमतीदर्शनाय नयामि
त्वाम्' इति । स्थितेऽर्धरात्रे राज्ञो वासगृह्मनीये। ततस्तच्छिरोभागवर्ति-
नीमादायासिष्टिं प्रबोध्यैनं प्रस्फुरन्तमब्रुवम्—'अहमस्मि भवज्जामाता ।
भवदनुमत्या विना तव कन्याभिमर्शी । तमपराधमनुवृत्त्या प्रमाष्टुं-
मागत' इति ।
( ९ ) तां तारावलीम् । अनेकेति-अनेकेषु जन्मसु पत्नीभूताम् । असकृद्
वारं वारम् । हर्षाश्रुमुखः-प्रमोदबाष्पपूर्णाननः । सान्त्वयित्वा-आश्वास्य । तत्प्र-
भावेति-तस्यास्तारावल्याः प्रभावेण यक्षकन्यात्वात् तदुचितसामर्थ्येन दर्शिते
प्रकटीकृते । भूमिदुर्लभान्-पृथिव्यामलभ्यान्-स्वर्गीयानित्यर्थः । द्वित्राणि कतिप-
यानि । अतिक्रम्य व्यतीत्य । तां तारावलीम् । प्रत्यपकृत्य-प्रत्यपकारं विधाय ।
मत्प्राणद्रोहिणः-मज्जीवितजिघांसोः । वैर्निर्यातनसुखं-वैरशुद्धिजनितमानन्दम् ।
अनुबुभूषामि-अनुभवितुमिच्छामि । तया-तारावल्या । कान्त-नाथेति सम्बोधनम् ।
स्थिते-अवशिष्टे । राज्ञः चण्डसिंहस्य । अनीये-नीतः अहमिति शेषः । तच्छिरो-
भागवर्त्तिनीं-राजशिरोदेशावस्थिताम् । प्रबोध्य जागरयित्वा । एनं राजानं चण्ड-
सिंहम् । प्रस्फुरन्तम्-कम्पमानम् । अनुमत्या-सम्मत्य । कन्याभिमर्शी बलात्कारेण
तव कन्यां परामृष्टवानहमिति शेषः । अनुवृत्त्या-परिचर्यया । प्रमाष्टुं-क्षालयितुम् ।
( ९ ) तारावलोको अपनी अनेक जन्मोंकी रमणी श्रवण करके उसका बार-बार आलिं-
गन किया तथा आनन्दाश्रुओंको वहाते हुए उसे सान्त्वना दी एवं उसी यक्ष कन्या तारावली
द्वारा प्रदर्शित एक विशाल सदनमें रात-दिन स्वर्गीय सुख भोगने लगा । कुछ दिनों को
विता करके मैंने उस उत्तम वनिता से कहा—'हे प्रिये ! मेरे प्राणोंके साथ द्रोह करनेवाला
जो चण्डवर्मा है उसके साथ अपकार कर वैरशुद्धिजनित आनन्दको प्राप्त करना चाहता
हूँ'। उसने हँसकर उत्तर दिया 'हे कान्त ! यहाँ आओ ! कान्तिमतीको दिखानेके लिये मैं
तुम्हें ले चलती हूँ।' आधी रातके समय वह मुझे राजप्रासादमें ले गयी । तदनन्तर
सोये हुये राजा चण्डसिंहके सिरहानेकी ओर रखी हुई तलवारको मैंने अपने हाथमें
उठा लिया और राजाको जगा दिया । जगनेपर मुझे देखकर काँपनेवाले उस राजासे
मैंने कहा—'मैं आपका दामाद हूँ। मैंने आपकी आज्ञा बिना जो आपकी पुत्रीसे सम्बन्ध
कर लिया है उसको आपकी परिचर्या द्वारा मिटानेके लिये मैं यहाँ आया हूँ ।
१८ द० कु० उ०