ब्राह्मस्फुटसिद्धान्त (ब्रह्मगुप्त - शून्य, कुट्टक, बीजगणित एवं सम्पूर्ण २१ अध्याय सान्वय सटीक)

( १८२ )
अथ स्फुटगत्युत्तराध्यायः
चतुर्दशः
भुजभागैः कोटिज्यां कोट्यंशैः¹ करोति बाहुज्याम् ।
कोटिं³ भुजेन बाहुँ⁴ क्य्योस्त्रावा² स्फुटगतिज्ञः⁵ सः ॥ १ ॥
परमफलकेंद्रविकः¹ करोति कोटिछ्या² स्फुटं कर्णम्⁴ ।
कर्णात्कोटिकोट्या³ बाहुं वा स्फुटगतिज्ञः⁵ सः ॥ २ ॥
केंद्रभुजकोटिजीवा परमफलज्ञः करोति यः कर्णम्¹ ।
स्वोच्चं स्वफल²स्पष्टं करोति यः स्फुटगतिज्ञः सः ॥ ३ ॥
द्युगुण¹स्फुट³ग्रहयो² भुजकोटिज्ये फले विना ज्याभिः ।
ज्याभिर्विना फलधनुः करोति वा स्फुटगतिज्ञः⁴ ॥ ४ ॥
इष्टदिनव्योद्ययिकान्¹ करोति यो मध्यमान् ग्रहान्² स्पष्टान् ।
स्वोच्चस्फुटं³ग्रहं यः करोति वा स्फुटगतिज्ञः सः ॥ ५ ॥

१. (घ) १. कोटचंशौ (ग) (च) for (कोट्यंशै) २. कोट्यावा (ग) (च) for (क्य्योस्त्रावा)
(ग) ३. कोटिभुजेन for (कोटिं भुजेन)     ४. बाहु for (बाहुं)
(ङ) २. कोट्या वा for (क्य्योस्त्रा वा)     ५. स्फुटगतिज्ञः for (स्फुगतिज्ञः)
२. (घ) १. विद्युः (ग) वित् यः for (केन्द्रविकः) २. ज्यया (ग) (ङ) for (छ्या)
(ग) ३. कोटिम् for (कोटि)
(च) १. विद्युः for (विकः)     ४. कर्ण्यं for (कर्णम्)
३. कर्ण्यात्कोटिकोट्या for (कर्णात्कोटिकोट्या)     ५. ज्ञतिज्ञः for (गतिज्ञः)
(ङ) १. विद्यः for (विकः)     ३. कोटिकोट्या for (कोटिकोट्या)
३. (च) १. कण्येँ for (कर्णँ)
(ङ) २. सफलं for (स्वफलं)
४. (घ) १. द्युगणा (ग) द्युगुणात् for (द्युगुण) २. ग्रहं (ग) (च) (ङ) for (ग्रह)
(ग) ३. स्फुटं (ङ) for (स्फुट)     ४. +सः+ (च) (ङ)
(च) १. द्युगणा for (द्युगुण)
(ङ) १. द्युगुणात् for (द्युगुण)
५. (घ) १. इष्टादिनव्यौदयिकान् (ग) इष्टादिनव्योदायिकान् for (इष्टदिनव्योद्ययिकान्)
२. मध्यमान् स्पष्टान् for (मध्यमान् ग्रहान् स्पष्टान्)
(घ) ३. स्पुगतिज्ञः for (स्फुटगतिज्ञः)
(च) १. इष्टादिनव्यो for (इष्टदिनव्यो)
(ङ) ४. मध्यान् for (मध्यमान्)