Skip to content
SarvaKosh
भैषज्य रत्नावली (गोविन्ददास सेन - सान्वय भाषा टीका सहित)

भैषज्य रत्नावली (गोविन्ददास सेन - सान्वय भाषा टीका सहित)

Bhaishajya Ratnavali Hindi

by कविराज गोविन्ददास सेन (टीकाकार: वैद्य शंकरलाल)

Source: Bhaishajya Ratnavali with Hindi Translation by Vaidya Shankar Lal (1942) (origin)

Public domain in India · Report a copyright issue

DevanagariHindipublished1,416 pages

Page 1283 of 1416

Read in context
Page 1283

चिकित्सा ] भाषाटीकासहिता । १२५१

और शतावरका रस दो प्रस्थ डालकर ताँबेके या मिट्टीके पात्रमें करके मन्द मन्द अग्निसे पकावे ॥ ५९-६१ ॥

कुष्ठं शठी च मेदे द्वे जीवकर्षभकौ तथा ।
प्रियङ्गु त्रिफला दारु पत्रमेला शतावरी ॥ ६२ ॥
काश्मीरं मधुकं क्षीरकाकोली मुस्तमुत्पलम् ।
जीवन्ती चन्दनं चैवं काकोली शारिवायुगम् ॥ ६३ ॥
श्वेतवाट्यालजं मूलं मूलं च शरपुङ्खजम् ।
विदारीद्वयमञ्जिष्ठा पर्णिनीद्वयमेव च ॥ ६४ ॥
नागपुष्पं तथा दारुहरिद्रा रेणुकं तथा ।
ज्योतिष्मतीभवं मूलं शङ्खिनी नीलिनी वचा ॥ ६५ ॥
अगुरुत्वगलवङ्गं च कुङ्कुमं निक्षिपेत्ततः ।
एतेषां कार्षिकं कल्कं दत्त्वा शुभदिने सुधीः ॥ ६६ ॥

जब पाक पककर गाढा होजाय तब कूठ, कचूर, मेदा, महामेदा, जीवक, ऋषभक, फूलप्रियंगु, त्रिफला, देवदारु, तेजपात, इलायची, शतावर, कुम्मेर, मुलहठी, क्षीरकाकोली, नागरमोथा, लालकमल, जीवन्ती, लालचंदन, काकोली, सारिवा, अनन्तमूल, सफेद खिरेंटीकी जड, शरफोंकाकी जड, पेठा, विदारीकन्द, शालपर्णी, पृश्निपर्णी, मंजीठ, नागकेशर, दारुहल्दी, रेणुका, मालकाङ्गनीकी जड, शंखपुष्पीकी जड, नीलवृक्षकी जड, वच, अगर, दारचीनी, लौंग और केशर इन औषधियोंके दो दो तोले कल्कको लेकर उसमें डालदेवे ॥ ६२–६६ ॥

शुभनक्षत्रयोगे च सम्पूज्य गणनायकम् ।
शङ्करं च मुरारिं च नमस्कृत्याभिभक्तितः ॥ ६७ ॥
पाकं कुर्यात्प्रयत्नेन विजानन्मन्त्रपूर्वकम् ।
सिद्धशीते क्षिपेत्तत्र पारदं परिनिर्म्मलम् ॥ ६८ ॥
सुजीर्णं शोधितं चाभ्रं गन्धकं कार्षिकं न्यसेत् ।
ततः पुष्परसं तत्र प्रस्थार्द्धं च विनिक्षिपेत् ॥ ६९ ॥
काचसम्पुटके वाऽन्यपात्रे वा स्थापयेत्सुधीः ॥ ७० ॥

फिर शुभदिन शुभनक्षत्र और शुभयोगमें गणेशजीको सविधि पूजकर तथा शंकर और विष्णुभगवान्को भक्तिसहित अभिवादन करके पूर्वोक्त मन्त्रको जपता हुआ