Skip to content
SarvaKosh
बौधायन धर्मसूत्र (विवरण टीका व हिन्दी अनुवाद)

बौधायन धर्मसूत्र (विवरण टीका व हिन्दी अनुवाद)

Baudhayana Dharmasutra Hindi

by महर्षि बौधायन

Source: Baudhayana Dharmasutram with Vivarana & Hindi Translation by Dr. Umesh Chandra Pandey (origin)

DevanagariHindipublished486 pages

Page 361 of 486

Read in context
Page 361

द्वितीयः खण्डः ] तृतीयप्रश्ने द्वितीयोऽध्यायः ३०९

शिष्टों ने जिसका आचरण किया है वह शौच दो प्रकार का बताया गया है। दुर्गन्ध तथा अपवित्र वस्तुओं के लेप को दूर करना बाह्य शौच है तथा किसी प्राणी को कष्ट न पहुँचाना अन्तः शौच है ॥ २३ ॥

द्विविधस्याऽप्युदाहरणमाह—
'अद्भिश्शुद्ध्यन्ति गात्राणि बुद्धिर्ज्ञानेन शुद्ध्यतीति ।
अहिंसया च भूतात्मा मनस्सत्येन शुद्ध्यतीति ॥ २४ ॥

इति तृतीयप्रश्ने प्रथमः खण्डः॥

**अनु०—**शरीर के अंगों की शुद्धि जल से होती है और बुद्धि की शुद्धि ज्ञान से होती है। अहिंसा से आत्मा की शुद्धि होती है और सत्य से मन शुद्ध होता है ॥२४॥
व्याख्यातश्लोकः । अन्तश्शौचमहिंसनमित्येतद्विधानपरोऽयं प्रपञ्चः ॥ २४ ॥

इति श्रीगोविन्दस्वामिकृते बौधायनधर्मविवरणे
तृतीयप्रश्नेऽप्रथमोऽध्यायः ।


तृतीयप्रश्ने द्वितीयोऽध्यायः

द्वितीयः खण्डः

अथोक्ता वृत्तीरानुपूर्व्येणाऽनुक्रमं विवृणोति—
यथो एतत् षण्णिवर्तनीति ॥ १ ॥

**अनु०—**षण्णिवर्तनी वृत्ति के नियम इस प्रकार होते हैं ॥ १ ॥

यथो एतदिति निपातः उक्तानुभाषणार्थः 'यथा एतद्हुतः प्रहुत आहुतः' इति । यथा वा 'यथो एतदेकस्य सतः' इति । नवानां वृत्तीनां षण्णिवर्तनेति या प्रथमं पठिता तां विवरिष्यामीत्यर्थः ॥ १ ॥

षडेव निवर्तनानि निरुपहतानि करोति स्वामिने भागमुत्सृजत्य-
नुज्ञातं वा गृह्णाति । प्राक्प्रातराशात्कर्षी स्यादास्यूतनासिकाभ्यां समु-
ष्काभ्यामतुदन्नारया मुहुर्मुहुरभ्युच्छन्दयन् । एतेन विधिना षण्णिवर्त-
नानि करोतीति षण्णिवर्तनी ॥ २ ॥


१. See मनु ५. १०९.