विक्रमाङ्कदेवचरितम् (कल्याणी चालुक्य साम्राज्य इतिहास - सटीक)

( ७२ )
अन्वयः
यः कोटिहोमानलधूमजालैः दिशां मुखानि मलीमसीकृत्य अखण्डता-
रापतिपाण्डुराभिः तत्कीर्तिभिः शश्वत् क्षालयति स्म ।
व्याख्या
य आहवमल्लदेवः कोटिसंख्याका होमा यज्ञास्तेषामनलोऽग्निस्तस्य धूमजा-
लैर्धूमसमूहैर्दिशां काष्ठानां ‘दिशस्तु ककुभः काष्ठा आशाश्चहरितश्चता’
इत्यमरः, मुखानि मलीमसीकृत्य ‘अभूततद्भावे च्विः प्रत्ययः’ मलिनीकृत्य ‘मलीम-
सन्तु मलिनं कच्छ्रर मलदूषितम्’ इत्यमरः । अखण्डः परिपूर्णस्तारापतिश्चन्द्र-
स्तद्वत्पाण्डुराभिः शुक्लाभिस्तत्कीर्तिभि यत्तद्यशोभि शश्वत्पुन क्षालयतिस्म
पुनरपि श्वेततामानयतिस्म । तारापतेः पाण्डुरत्वेन कीर्तौ सादृश्यादुपमा ।
दिङ्मुखमलिनीकरणपटुभ्यो यज्ञेभ्य एव पाण्डुरकीर्तिजननाद्दिपमालङ्कारोऽप्यत्र ।
भाषा
जिसने करोडो यज्ञो की अग्नियो से उत्तप्त धूऐं से दिशाओ के मुखो को
मैलाकर पूर्ण चन्द्र के समान शुभ्रवर्ण अपनी यज्ञजन्य कीर्ति से उनके मुखो को
फिर से धो डाला । अर्थात् उसने करोडो यज्ञ किये जिससे उसका यश चारो
दिशाओ में फैल गया ।
ध्रुवं रणे यस्य जयामृतेन क्षीवः क्ष्माभर्तुरभूत्कृपाणः ।
एका गृहीता यदनेन धारा धारासहस्रं यशसोऽवकीर्णम् ॥६६॥
अन्वयः
यस्य क्ष्माभर्तुः कृपाणः रणे जयामृतेन ध्रुवं क्षीवः अभूत् । यत्
अनेन एका धारा गृहीता यशसः धारासहस्रम् अवकीर्णम् ।
व्याख्या
यस्य प्रसिद्धस्य क्ष्माभर्तुः पृथ्वीपतेः कृपाणः खड्गो रणे युद्धे जयामृतेन
विजयरूपामृतपानेन ध्रुवं निश्चयेन क्षीवो मदान्धोऽभूत् । यद्यस्मात्कारणादनेनैका
धारा धारानगरी खड्गधारा च गृहीता स्वायत्तीकृता धारिता च परञ्च तेन कार्येण
यशसः कीर्तेर्धारासहस्रं प्रवाहसहस्रमवकीर्णं विस्तारितम् । इदमेव मत्तत्त्वं
यदेकस्या धाराया धारासहस्रेण विनिमयः कृत इति परिवृत्तिरलङ्कारः । परिवृ-