विक्रमाङ्कदेवचरितम् (कल्याणी चालुक्य साम्राज्य इतिहास - सटीक)
Vikramankadeva Charitam of Bilhana with Commentary
by महाकवि बिल्हण / पं. विश्वनाथ शास्त्री
Page 402 of 493
Read in context( ३९५ )
भाषा
किसी वीर ने मरणासन्न अवस्था में भी युद्ध में घुसकर विपक्षी वीर के
मस्तक पर लात देकर अपने जीवन का फल भी श्लाघ्य भरा समझा। बड़े
लोगों का प्रेम यश में होता है शरीर में नहीं।
विघटितकवचश्चचार कश्चित् प्रतिभटमुज्झितकङ्कटं विलोक्य ।
विमलविजयलालसाः खलानामवसरमल्पमपि प्रतिक्षिपन्ति ॥७८॥
अन्वयः
कश्चित् उज्झितकङ्कटं प्रतिभटं विलोक्य विघटितकवचः सन् चचार।
विमलविजयलालसाः खलानाम् अल्पम् अपि अवसरं प्रतिक्षिपन्ति।
व्याख्या
कश्चिद्भट उज्झितः परित्यक्तः कङ्कटः कवचो 'उरश्छदः कङ्कटको
जगादः कवचोऽस्त्रियाम्' इत्यमरः । येन स तं प्रतिभटं विपक्षवीरं विलोक्य
दृष्ट्वा, मल्लयुद्धाय सन्नद्धं त्यक्तकवचं प्रतिभटं विलोक्येत्यर्थः । विघटितः
स्वशरीरात्पृथक् कृतः कवचो येन स , प्रतिभटेन सार्धं मल्लयुद्धाय कवचं देहात्पृ-
थक्कृत्य रणेऽवतीर्णइत्यादिसत्यर्थः । चचार बभ्राम । विमला शुद्धा विजयस्य
लालसाऽतिप्रीतिर्येषां ते वीराः खलानां नीचानां निन्दकानामित्यर्थः । अल्पमपि
क्षुद्रमप्यवसरं समयं प्रतिक्षिपन्ति दूरीकुर्वन्ति । विमलविजयलालसास्तथा
व्यवहरन्ति यथा खलाः स्वल्पमपि निन्दावसरं न प्राप्नुवन्तीतिभावः ।
भाषा
कवच को उतार कर रख देने वाले और मल्लयुद्ध को तैयार विपक्षी योद्धा
को देखकर कोई वीर अपना कवच उतार कर मल्लयुद्ध के लिये तैयार होकर
टहलने लगा। विशुद्ध विजय से प्रेम रखने वाले वीर खलों को निन्दा करने
का थोड़ा भी अवसर नहीं देते।
रुधिरभृतकपालपङ्क्तिमध्ये मदकरटी विनिपत्य कर्कवालैः।
शिशिरमिव चकार पानपात्र-ग्रहणिनमासवमागतस्य मृत्योः॥७९॥