Skip to content
SarvaKosh
विक्रमाङ्कदेवचरितम् (कल्याणी चालुक्य साम्राज्य इतिहास - सटीक)

विक्रमाङ्कदेवचरितम् (कल्याणी चालुक्य साम्राज्य इतिहास - सटीक)

Vikramankadeva Charitam of Bilhana with Commentary

by महाकवि बिल्हण / पं. विश्वनाथ शास्त्री

DevanagariSanskritpublished493 pages

Page 389 of 493

Read in context
Page 389

( ३८२ )
समागतः प्राप्तः । ततस्तस्मात्कारणात् समरस्य रणस्य शिरस्यग्रे सञ्चरन्निर्भयं
परिभ्रमन्नयं सोमदेवः पृथत्कैर्वाणैरपरामृशंस्ता स्पर्शमकुर्वता मया विक्रमाङ्कदेवेन
कथं केन प्रकारेण निवार्यो दूरीकरणीयः । युद्धाय कृतनिश्चयोऽय सोमदेवो
मत्कृतबाणप्रहारमन्तरा समराङ्गण विहाय कथं गमिष्यतीति भावः ।
भाषा
चूंकि नीतिमार्ग से च्युत मेरा बडा भाई सोमदेव मेरे इस शत्रु द्रविडाधिपति
राजिग के साथ यहाँ आया है इसलिए युद्ध में आए हुए अपने बडे भाई को
में किस प्रकार बिना बाणो से आपात पहुँचाए दूर करूँ ?
पितुरपि परिपन्थिनीं विधाय श्रियमहमत्र निवेशयाम्बभूव ।
सपदि कथममं कदर्थयामि व्यथयति मामहहा महाननर्थः ॥५८॥
अन्वयः
अहं श्रियं पितुः अपि परिपन्थिनीं विधाय अत्र निवेशयाम्बभूव (अहं)
इमं सपदि कथं कदर्थयामि । अहहा ! महान् अनर्थः मां व्यथयति ।
व्याख्या
अह विक्रमाङ्कदेव श्रिय राज्यलक्ष्मीं पितुराहवमल्लदेवस्याऽपि परिपन्थिनीं
विरुद्धा पित्राऽप्यननुमोदितामित्यर्थः । विधाय रचयित्वाऽत्र सोमदेवे निवेशया-
म्बभूव स्थापयाञ्चकार । अह सपदि सद्य इम सोमदेव कथ कस्मात्कदर्थयामि
पीडयामि अहहेति खेदे । महाननर्यो भाविमहदनिष्ट मा व्यथयति मे मनसि
विपुलाधि जनयति ।
भाषा
मैने ही अपने पिता आहवमल्लदेव की इच्छा के विरुद्ध, इसको राज्यलक्ष्मी
दिलाई । अब में तुरन्त ही अपने बड़े भाई सोमदेव को (जिसको में ने
ही राजगद्दी दिलाई है) कैसे कुचलूँ । अरे रे ! बडा भारी (भावी) अनर्थ
मुझे पीडित कर रहा है ।
अपसरणमितः करोमि किंस्वित् प्रसरति गोत्रवधाय नैष बाहुः ।
परमयमयशांसि दुष्टलोकः किमपि निपात्य मयि प्रमोद्मेति ॥५६॥