Skip to content
SarvaKosh
विक्रमाङ्कदेवचरितम् (कल्याणी चालुक्य साम्राज्य इतिहास - सटीक)

विक्रमाङ्कदेवचरितम् (कल्याणी चालुक्य साम्राज्य इतिहास - सटीक)

Vikramankadeva Charitam of Bilhana with Commentary

by महाकवि बिल्हण / पं. विश्वनाथ शास्त्री

DevanagariSanskritpublished493 pages

Page 376 of 493

Read in context
Page 376

( ३६९ )
व्याख्या
उन्नतं समुदार चेतश्चित्तं 'चित्तन्तु चेतो हृदयं स्वान्तं हृन्मानसं मनः'
इत्यमरः। यस्य स उन्नतचेतास्तेनाऽमुना विक्रमाङ्कदेवेनाऽग्रजस्य ज्येष्ठ-
भ्रातु सोमदेवस्य किमनुचितं प्रतिकूलं व्यवसितं कृतं यद्यस्मात्कारणादस्मि-
न्विक्रमाङ्कदेवेऽपकरणस्याऽपकारस्य चीर्षुद्विस्तया कुलरिपुणा वंशपरम्परायात-
शत्रुना चोलराजिगेन वेङ्गिचोलदेशाधिपतिराजेन्द्रेण सह साकं सन्धि गुप्त-
मैत्रीं चकार सम्पादितवान् ।
भाषा
उदारचित्त विक्रमाङ्क देव ने अपने बड़े भाई सोमदेव का क्या बिगाड़ा
था जो इसने, विक्रमाङ्क देव का अपकार करने की इच्छा से चालुक्य वंश के
शत्रु वेङ्गिचोलदेशाधिपति राजेन्द्र से सन्धि कर ली।
अथ नृपतनये कृतप्रयाणे गलितनयस्य वधाय राजिगस्य।
त्वरिततरमुपागतोऽस्य पृष्ठे सह सकलेन बलेन सोमदेवः ॥३६॥
अन्वयः
अथ नृपतनये गलितनयस्य राजिगस्य वधाय कृतप्रयाणे (सति)
सोमदेवः सकलेन बलेन सह अस्य पृष्ठे त्वरिततरम् उपागतः ।
व्याख्या
अथाऽनन्तरं नृपस्याऽऽहवमल्लदेवस्य तनये पुत्रे विक्रमाङ्कदेवे गलित औचित्य-
मार्गात्परिभ्रष्टो नयो नीतिमार्गो यस्य त तस्य राजिगस्य वेङ्गि-राजेन्द्रस्य
वधाय नाशाय कृतं विहितं प्रयाणं प्रस्थान येन स तस्मिन्, प्रस्थिते सति सोमदेवो
ज्येष्ठभ्राता सकलेन सम्पूर्णेन बलेन सैन्येन 'अनीकिनी बलं सैन्यं चक्रं चानीक-
मस्तियाम्' इत्यमरः । सह साकमस्य विक्रमाङ्कदेवस्य पृष्ठे पृष्ठभागे त्वरिततरं
द्रुततरमुपागतस्सम्प्राप्तः ।
भाषा
बाद में, राजपुत्र विक्रमाङ्क देव के, अनुचितनीति मार्ग पर आरूढ वेङ्गि-
राजेन्द्र का वध करने के लिये रवाना होने पर, सोमदेव अपनी सब पलटनो के
साथ इसके पीछे जल्दी से आ गया।
२४