विक्रमाङ्कदेवचरितम् (कल्याणी चालुक्य साम्राज्य इतिहास - सटीक)

( ३५४ )
अभजत मणिकुण्डलं परस्याः श्रवणपरिच्युतमंसदेशमेत्य ।
गलविगलितपुष्पबाणचक्र-श्रियमसितोत्पलचारुलोचनायाः ॥१७॥
अन्वयः
असितोत्पलचारुलोचनायाः परस्याः मणिकुण्डलं श्रवणपरिच्युतं
(सन्) अंसदेशम् एत्य गलविगलितपुष्पबाणचक्रश्रियम् अभजत ।
व्याख्या
असितं नीलमुत्पलं कमल तद्वच्चारूणी सुन्दरे लोचने नेत्रे यस्याः सा तस्या
नीलकमलवत्सुन्दरनेत्रायाः परस्या अन्यस्याः ललनाया मणिकुण्डल रत्नावतंसः
श्रवणाभ्यां कर्णाभ्या परिच्युतं पतित सत् अंसदेशं स्कन्धस्थलमेत्य सम्प्राप्य गले
कण्ठदेशे विगलितास्सम्प्राप्ताः पुष्पबाणाः कुसुमसायकास्तेषा चक्रं समूहस्तस्य
श्रियं शोभामभजत धारयामास । मणिकुण्डलस्य पुष्पबाणेन साम्यादुपमा ।
मणिकुण्डलस्य वर्तुलाकारत्वात् कामस्य चक्रश्रियंमभजतेत्यर्थः समीचीनः ।
परन्तु कामस्य चक्रधारणमप्रसिद्धम् ।
भाषा
किसी नीले कमल के ऐसे सुन्दर नेत्रवाली नारी के कान में का मणिकुण्डल
गिर कर उसके गले पर आ पडने से वह गले पर पडे हुए कामदेव के फूल के
बाण समूहों की शोभा को प्राप्त करता था । कान के आभूषण के गोल होने
से कामदेव के चक्र की शोभा अर्थ ही ठीक है । परन्तु कामदेव का चक्र
धारण अप्रसिद्ध है ।
परिकलितचुलुक्यराजपुत्र-प्रथमविलोकनकौतुक्त्वराणाम् ।
इति नगरकुरङ्गलोचनाना-मभवदनङ्गविलोभनो विलासः ॥१८॥
अन्वयः
परिकलितचुलुक्यराजपुत्रप्रथमविलोकनकौतुक्त्वराणां नगरकुरङ्गलोच-
नानाम् इति अनङ्गविलोभनः विलासः अभवत् ।
व्याख्या
परिकलितेति विदितः कँश्चिच्चिह्नविशेषैर्विज्ञात इत्यर्थं । यश्चुलुक्यराजपुत्रो