विक्रमाङ्कदेवचरितम् (कल्याणी चालुक्य साम्राज्य इतिहास - सटीक)
Vikramankadeva Charitam of Bilhana with Commentary
by महाकवि बिल्हण / पं. विश्वनाथ शास्त्री
Page 355 of 493
Read in context( ३४७ )
भाषा
उसने द्रविडराज की लड़की को तीनों लोकों में दुर्लभ सम्पत्ति दी ।
अपने स्नेहियों के सम्बन्ध में कल्याण करने की चित्तवृत्तिवालों की कृपा, उनके
कन्या पुत्रादि पर भी हो जाती है ।
रणरभसविलासकौतुकेन स्थितिमथ बिभ्रदमौ यशोवतंसाम् ।
विधिहतकदुराग्रहादकाण्डे गतमशृणोद्द्रविडेन्द्रमिन्द्रधाम्नि ॥७॥
अन्वयः
अथ रणरभसविलासकौतुकेन यशोवतंसां स्थिति बिभ्रत् असौ'
विधिहतकदुराग्रहात् अकाण्डे द्रविडेन्द्रम् इन्द्रधाम्नि गतम् अशृणोत् ।
व्याख्या
अथ किञ्चित्कालानन्तरं रणो युद्ध तस्य रभसो हर्षः 'रभसो हर्षवेगो' इति
विश्वः । तस्य विलास क्रीड़ा लीला तस्य कौतुकं कुतूहलं तेन युद्धजनितहर्षलीला-
कुतूहलेन यश कीर्तिरवतंसो भूषणं यस्यास्ता तां कीर्तिभूषणां स्थितिमवस्थां
बिभ्रद्धारयन्नसौ विक्रमाङ्कदेवो विधिर्ब्रह्मा स एव हतको नीचस्तस्य दुराग्रहाद्-
दुरभिनिवेशादकाण्डेऽनवसरे द्रविडेन्द्रं चोलराजमिन्द्रधाम्नि स्वर्गे गत प्राप्तं
मृतमित्यर्थं । अशृणोदाकर्णितवान् ।
भाषा
कुछ काल के अनन्तर, युद्ध जनित हर्ष की लीला के कुतूहल द्वारा यश से
विभूषित अवस्था में विद्यमान उस विक्रमाङ्कदेव ने क्रूर दैव के दुराग्रह से
द्रविड़देश के राजा की असमय में ही स्वर्ग में जाने की बात सुनी ।
मृदुहृदयतया गुणानुरागादतिमहतः प्रणयाच्च राजपुत्रः ।
हिमकरकरकाण्डपाण्डुगण्ड-स्थलगलदश्रुजलश्चिरं ललाप ॥८॥
अन्वयः
राजपुत्रः मृदुहृदयतया गुणानुरागात् अतिमहतः प्रणयात् च हिमकर
करकाण्डपाण्डुगण्डस्थलगलदश्रुजलः (सन्) चिरं शलाप ।