विक्रमाङ्कदेवचरितम् (कल्याणी चालुक्य साम्राज्य इतिहास - सटीक)
Vikramankadeva Charitam of Bilhana with Commentary
by महाकवि बिल्हण / पं. विश्वनाथ शास्त्री
Page 296 of 493
Read in context( २८० )
वक्तुं कस्य पुरुषस्य कवेरित्यर्थः । वाचां वाणीनां विस्तरो विस्तारोऽस्ति ।
न कस्यापीत्यर्थः । मालोपमार्थान्तरन्यासालङ्कारयोः सङ्करः । शार्दूलविक्री-
डितञ्छन्दः । ‘सूर्याश्वैर्मसजस्ततः सगुरवः शार्दूलविक्रीडितम्’ इति लक्षणात् ।
भाषा
अकेले विक्रमाङ्कदेव के चले जाने से अर्थात् न रहने से चालुक्य राज्य
की परिस्थिति, वसन्त या चैत्र मास के बिना वनभूमि के समान, मौर्वी के
बिना धनुष के समान, मोती के बिना सीप के समान, और माधुर्यगुण के बिना
कविता के समान शोभित नहीं होती थी । सुमुहूर्त में उत्पन्न महात्माओं की
शक्ति के वर्णन करने का वाक्-सामर्थ्य कौन रख सकता है अर्थात् कोई नहीं ।
इति श्री त्रिभुवनमल्लदेव—विद्यापति—काश्मीरकभट्ट श्री विल्हण-विरचिते
विक्रमाङ्कदेवचरिते महाकाव्ये चतुर्थं सर्ग ।
नेत्राब्जास्रयुगाङ्कविक्रमशरत्कालेऽत्र दामोदरात्
भारद्वाज-बुधोत्तमात्समुदितः श्री विश्वनाथः सुधीः ।
चक्रे रामकुबेरपण्डितवरात्संप्राप्तसाहाय्यक-
ष्टीकायुग्ममिदं रमाकरणया सर्गे चतुर्थे क्रमात् ॥
ॐ शान्ति शान्ति शान्ति.