विक्रमाङ्कदेवचरितम् (कल्याणी चालुक्य साम्राज्य इतिहास - सटीक)

तस्य पितृमारणरूपाय्याचाराय धर्मपरायणानां मृत्यव इत्यर्थः । गृहीतः स्वीकृतो
नियमो निश्चयो येन तं यमं कृतान्तं वंशे सूर्यवंशे कण्टकं कुलकलङ्कं मन्यतेस्म
ज्ञातवान् ।
भाषा
राजकुमार विक्रमाङ्कदेव के वैसे रोने से यमराज के पिता सूर्य भी, उसके
पिता के सदृश धर्मात्माओं को जान से मार डालने का दुराचार का काम
करने के नियमी, अपने पुत्र यमराज को सूर्यवंश का कलङ्क समझने लगे ।
एतद्दुःखानभिज्ञेभ्यो दिनेभ्यः स्पृहयन्मुहुः ।
दिवसोऽपि यथात्मानं मन्दभाग्यममन्यत ॥७२॥
अन्वयः
यथा एतद्दुःखानभिज्ञेभ्यः दिनेभ्यः मुहुः स्पृहयन् दिवसः अपि
आत्मानं मन्दभाग्यम् अमन्यत ।
व्याख्या
यथेति पदं पूर्वोक्तस्य तथा रुरोदेति वाक्यस्य तथा शब्देनान्वेति । स तथा
रुरोद यथा येन कारणेनेताद्दुःखान्याहवमल्लमृत्युजन्यराजकुमारविलापादि-
दुःखानि तेषामनभिज्ञा अपरिचितास्तेभ्यो दिनेभ्यो दिवसेभ्यो मुहुः पुनःपुनः
स्पृहयन्नभिलषन् दिवसोऽपि राजकुमारकृतविलापदिवसोऽप्यात्मानं स्वं मन्दभाग्यं
हतभाग्यममन्यत मेने । अन्यदिवसा मत्तो भाग्यवन्तो यैरित्थं महद्दुःखं नानु-
भूतमिति चिन्तयति स्मेति भावः ।
भाषा
राजकुमार विक्रमाङ्कदेव के वैसे रोने से वह दिन भी, ऐसे क्लेश से अनभिज्ञ
अन्य दिवसों के समान ही हम होते तो अच्छा था, ऐसी अभिलाषा करते हुए
अपने को हतभाग्य समझने लगा ।
“विशेषकम्” त्रिभिः पद्यैरथ वाक्यसमाप्तिर्भवति तद्विशेषकं
संदानितकं तिलकं वा ।
अथ कालकलाः स्थित्वा कियतीरप्यसौ तथा ।
अचिन्तयदविश्रान्त-बाष्पसंतानदुर्दिनः ॥७३॥