विक्रमाङ्कदेवचरितम् (कल्याणी चालुक्य साम्राज्य इतिहास - सटीक)
Vikramankadeva Charitam of Bilhana with Commentary
by महाकवि बिल्हण / पं. विश्वनाथ शास्त्री
Page 239 of 493
Read in context( २१८ )
भाषा
विक्रमाङ्कदेव के हाथियों के, समुद्र के भीतर घुस कर उसका मन्थन करने
से, घबड़ा कर उनके दाँतों में लपटे हुए सर्पों से ऐसा प्रकट होता था मानों
हाथियों ने समुद्र की अतड़ियाँ खींच ली हों ।
तद्भयात्सिंहलद्वीप-भूपतिः शरणागतः ।
विशश्रामाश्रमपदे लोपामुद्रापतेर्मुनेः ॥२०॥
अन्वयः
तद्भयात् शरणागतः सिंहलद्वीपभूपतिः लोपामुद्रापतेः मुनेः आश्रमपदे
विशश्राम ।
व्याख्या
तस्माद्विक्रमादित्याद्भूय भीतिस्तस्माच्छरणमागतो रक्षार्थं तत्समीपे समुप-
स्थितः सिंहलद्वीपस्य सीलोननाम्ना प्रसिद्धस्य द्वीपस्य भूपतिर्नृपतिर्लोपामुद्रायाः
अगस्त्यपत्न्याः पतेर्मुनेरगस्त्यस्य 'अगस्त्यः कुम्भसम्भवः । मैत्रावरुणिरस्यैव
लोपामुद्रा सधर्मिणी' इत्यमरः । आश्रमपदे विशश्राम विश्रान्तिमाजगाम ।
सिंहलद्वीपस्याऽपि युद्धं विना विजयोऽनेन कृत इति भावः । अगस्त्याश्रमप्राप्त्या
तस्य तापसाश्रमस्वीकारोऽपि सूचितः ।
भाषा
उसके भय से शरण में आया हुआ सीलोन का राजा, अगस्त्यमुनि के
आश्रम में विश्राम करने लगा अर्थात् राजपाट छोड़कर तपस्या करने लगा ।
धुनानेन धनुश्चित्रं कृतास्तेन मुखेन्दवः ।
गाङ्गकुण्डपुरस्त्रीणां गलत्कुण्डलमण्डलाः ॥२१॥
अन्वयः
धनुः धुनानेन तेन गाङ्गकुण्डपुरस्त्रीणां मुखेन्दवः गलत्कुण्डलमण्डलाः
कृताः (इति) चित्रम् ।