Skip to content
SarvaKosh
विक्रमाङ्कदेवचरितम् (कल्याणी चालुक्य साम्राज्य इतिहास - सटीक)

विक्रमाङ्कदेवचरितम् (कल्याणी चालुक्य साम्राज्य इतिहास - सटीक)

Vikramankadeva Charitam of Bilhana with Commentary

by महाकवि बिल्हण / पं. विश्वनाथ शास्त्री

DevanagariSanskritpublished493 pages

Page 129 of 493

Read in context
Page 129

( १०६ )
भाषा
जिस नगर में रोज, घर २, चञ्चलनेत्रवाली कामिनियाँ, बिना जाल के
कामुकों के नेत्र रूपी मृगों को फँसाने वाला और कामदेव की अलिखित व
अनुच्चारित आज्ञा स्वरूप ताल लय से युक्त विचित्र नाच किया करती थीं ।
अमुष्य लोकत्रितयाद्भुतैर्गुणैरतीत्य मार्गं मनसोऽपि तिष्ठतः ।
असौ सदा मानसगोचरस्थिता कथं तुलायामलका प्रगल्भते ॥२५॥
अन्वयः
असौ सदा मानसगोचरस्थिता अलका लोकत्रितयाद्भुतैः गुणैः मनसः
अपि मार्गम् अतीत्य तिष्ठतः अमुष्य तुलायां कथं प्रगल्भते ।
व्याख्या
असौ प्रसिद्धा सदा नित्य मानस सरश्चिन्तञ्च तस्य मानससरसो मनसश्च
गोचरो देशो हिमालयप्रदेशो दृष्टिश्च तत्र स्थिता विद्यमानाऽलका कुबेरनगरी,
लोकत्रितये त्रिषु भुवनेषु 'विष्टपो जगती लोको विष्टप भुवनं जगत्' इत्यमरः ।
अद्भुता आश्चर्यकारिणो गुणास्तैर्मनसोऽपि चित्तस्याऽपि मार्गं पन्थानमतीत्याऽति-
क्रम्य तिष्ठतो वर्तमानस्याऽचिन्त्यरूपस्याऽमुष्याऽस्य पुरस्य तुलाया साम्ये कथ
प्रगल्भते समर्था भवति । अत्राऽर्थापत्तिरलङ्कारः । 'दण्डापूपिकान्यायार्थागमोऽ-
र्थापत्तिरिष्यते ।'
भाषा
मानस सरोवर के आसपास हिमालय प्रदेश में स्थित अथवा मन से जानी
जा सकने वाली अलका नामक कुबेर की नगरी तीनों लोकों में अद्भुत गुणों
से युक्त और मन से भी कल्पना न की जा सकने वाले, इस कल्याण नगर की
कैसे बराबरी कर सकती है ।
अतःपरमाहवमल्लदेवनृपं स्तौति ।
विजित्य सर्वाः ककुभः स भार्गव-प्रचण्डकोदण्डपरिश्रमो नृपः ।
उवास तत्राथिरवानि पूरयन् फलं हि पात्रप्रतिपादनं श्रियः ॥२६॥