Skip to content
SarvaKosh
मत्स्य महापुराण

मत्स्य महापुराण

Matsya Purana

by महर्षि वेदव्यास

Report a copyright issue

DevanagariHindipublished1,098 pages

Page 66 of 1098

Read in context
Page 66

५६ * मत्स्यपुराण *


देव्युवाचदेवीने कहा—
सर्वदा सर्वभूतेषु द्रष्टव्या सर्वतो भुवि।<br>सर्वलोकेषु यत् किंचिद् रहितं न मया विना॥ २४<br>तथापि येषु स्थानेषु द्रष्टव्या सिद्धिमीप्सुभिः।<br>स्मर्तव्या भूतिकामैर्वा तानि वक्ष्यामि तत्त्वतः॥ २५<br>वाराणस्यां विशालाक्षी नैमिषे लिङ्गधारिणी।<br>प्रयागे ललिता देवी कामाक्षी गन्धमादने॥ २६<br>मानसे कुमुदा नाम विश्वकाया तथाम्बरे॥ २७<br>गोमन्ते गोमती नाम मन्दरे कामचारिणी।<br>मदोत्कटा चैत्ररथे जयन्ती हस्तिनापुरे॥ २८<br>कान्यकुब्जे तथा गौरी रम्भा मलयपर्वते।<br>एकाम्रके कीर्तिमती विश्वा विश्वेश्वरे विदुः॥ २९<br>पुष्करे पुरुहूतेति केदारे मार्गदायिनी।<br>नन्दा हिमवतः पृष्ठे गोकर्णे भद्रकर्णिका॥ ३०<br>स्थाण्वीश्वरे भवानी तु बिल्वके बिल्वपत्रिका।<br>श्रीशैले माधवी नाम भद्रा भद्रेश्वरे तथा॥ ३१<br>जया वराहशैले तु कमला कमलालये।<br>रुद्रकोट्यां च रुद्राणी काली कालंजरे गिरौ॥ ३२<br>महालिङ्गे तु कपिला मर्कंटे मुकुटेश्वरी।<br>शालग्रामे महादेवी शिवलिङ्गे जलप्रिया॥ ३३<br>मायापुर्यां कुमारी तु संताने ललिता तथा।<br>उत्पलाक्षी सहस्राक्षे कमलाक्षे महोत्पला॥ ३४<br>गङ्गायां मङ्गला नाम विमला पुरुषोत्तमे।<br>विपाशायाममोघाक्षी पाटला पुण्ड्रवर्धने॥ ३५<br>नारायणी सुपार्श्वे तु विकूटे भद्रसुन्दरी।<br>विपुले विपुला नाम कल्याणी मलयाचले॥ ३६<br>कोटवी कोटितीर्थे तु सुगन्धा माधवे वने।<br>गोदाश्रमे त्रिसंध्या तु गङ्गाद्वारे रतिप्रिया॥ ३७<br>शिवकुण्डे शिवानन्दा नन्दिनी देविकातटे।<br>रुक्मिणी द्वारवत्यां तु राधा वृन्दावने वने॥ ३८दक्ष! यद्यपि भूतलपर समस्त प्राणियोंमें सब ओर सर्वदा मेरा ही दर्शन करना चाहिये; क्योंकि सम्पूर्ण लोकोंमें जो कुछ पदार्थ है, वह सब मुझसे रहित नहीं है, अर्थात् सभी पदार्थोंमें मेरी सत्ता विद्यमान है, तथापि सिद्धिकी कामनावाले अथवा ऐश्वर्याभिलाषी जनोंद्वारा जिन-जिन तीर्थस्थानोंमें मेरा दर्शन और स्मरण करना चाहिये, उनका मैं यथार्थरूपसे वर्णन कर रही हूँ। मैं वाराणसीमें विशालाक्षी, नैमिषारण्यमें लिङ्गधारिणी, प्रयागमें ललितादेवी, गन्धमादन पर्वतपर कामाक्षी, मानसरोवरतीर्थमें कुमुदा, अम्बरमें विश्वकाया, गोमन्त (गोआ)-में गोमती, मन्दराचलपर कामचारिणी, चैत्ररथवनमें मदोत्कटा, हस्तिनापुरमें जयन्ती, कान्यकुब्जमें गौरी, मलयपर्वतपर रम्भा, एकाम्रक (भुवनेश्वर)-तीर्थमें कीर्तिमती, विश्वेश्वरमें विश्वा, पुष्करमें पुरुहूता, केदारतीर्थमें मार्गदायिनी, हिमवान्‌के पृष्ठभागमें नन्दा, गोकर्णतीर्थमें भद्रकर्णिका, स्थानेश्वर (थानेश्वर)-में भवानी, बिल्वतीर्थमें बिल्वपत्रिका, श्रीशैलपर माधवी, भद्रेश्वरतीर्थमें भद्रा, वराहशैलपर जया, कमलालयतीर्थमें कमला, रुद्रकोटिमें रुद्राणी, कालञ्जर गिरिपर काली, महालिङ्गतीर्थमें कपिला, मर्कटमें मुकुटेश्वरी, शालग्रामतीर्थमें महादेवी, शिवलिङ्गमें जलप्रिया, मायापुरी (ऋषिकेश)-में कुमारी, संतानतीर्थमें ललिता, सहस्राक्षतीर्थमें उत्पलाक्षी, कमलाक्षतीर्थमें महोत्पला, गङ्गामें मङ्गला, पुरुषोत्तमतीर्थ (जगन्नाथपुरी)-में विमला, विपाशामें अमोघाक्षी, पुण्ड्रवर्धनमें पाटला, सुपार्श्वतीर्थमें नारायणी, विकूटमें भद्रसुन्दरी, विपुलमें विपुला, मलयाचलपर कल्याणी, कोटितीर्थमें कोटवी, माधव-वनमें सुगन्धा, गोदाश्रममें त्रिसंध्या, गङ्गाद्वार (हरिद्वार)-में रतिप्रिया, शिवकुण्डतीर्थमें शिवानन्दा, देविका (पंजाबकी देवनदी)-के तटपर नन्दिनी, द्वारकापुरीमें रुक्मिणी और वृन्दावनमें राधा हूँ॥ २४-३८॥
देवकी मथुरायां तु पाताले परमेश्वरी।<br>चित्रकूटे तथा सीता विन्ध्ये विन्ध्याधिवासिनी॥ ३९<br>सह्याद्रावेकवीरा तु हरिश्चन्द्रे तु चन्द्रिका।<br>रमणा रामतीर्थे तु यमुनायां मृगावती॥ ४०<br>करवीरे महालक्ष्मीरुमादेवी विनायके।<br>अरोग्रा वैद्यनाथे तु महाकाले महेश्वरी॥ ४१<br>अभयेत्युष्णातीर्थेषु चामृता विन्ध्यकन्दरे।<br>माण्डव्ये माण्डवी नाम स्वाहा माहेश्वरे पुरे॥ ४२मैं मथुरापुरीमें देवकी, पातालमें परमेश्वरी, चित्रकूटमें सीता, विन्ध्यपर्वतपर विन्ध्याधिवासिनी, सह्याद्रिपर एकवीरा, हरिश्चन्द्रतीर्थमें चन्द्रिका, रामतीर्थमें रमणा, यमुनामें मृगावती, करवीर (कोल्हापुर)-में महालक्ष्मी, विनायकतीर्थमें उमादेवी, वैद्यनाथमें अरोग्रा, महाकालमें महेश्वरी, उष्णतीर्थोंमें अभया, विन्ध्यकन्दरमें अमृता, माण्डव्यतीर्थमें माण्डवी, माहेश्वरपुरमें स्वाहा,
Matsya Purana · Page 66 of 1098 · SarvaKosh