Skip to content
SarvaKosh
मत्स्य महापुराण

मत्स्य महापुराण

Matsya Purana

by महर्षि वेदव्यास

Report a copyright issue

DevanagariHindipublished1,098 pages

Page 338 of 1098

Read in context
Page 338
३२८* मत्स्यपुराण *

चौरानबेवाँ अध्याय

नवग्रहोंके स्वरूपका वर्णन

शिव उवाचशिवजीने कहा— नारद! (चित्र-प्रतिमादिमें) सूर्यदेवकी दो भुजाएँ निर्दिष्ट हैं, वे कमलके आसनपर विराजमान रहते हैं, उनके दोनों हाथोंमें कमल सुशोभित रहते हैं। उनकी कान्ति कमलके भीतरी भागकी-सी है और वे सात घोड़ों तथा सात रस्सियोंसे जुते रथपर आरूढ़ रहते हैं। चन्द्रमा गौरवर्ण, श्वेतवस्त्र और श्वेत अश्वयुक्त हैं। उनका वाहन—श्वेत अश्वयुक्त रथ है। उनके दोनों हाथ गदा और वरदमुद्रासे युक्त बनाना चाहिये। धरणीनन्दन मंगलके चार भुजाएँ हैं। उनके शरीरके रोएँ लाल हैं, वे लाल रंगकी पुष्पमाला और वस्त्र धारण करते हैं और उनके चारों हाथ क्रमशः शक्ति, त्रिशूल, गदा एवं वरमुद्रासे सुशोभित रहते हैं। बुध पीले रंगकी पुष्पमाला और वस्त्र धारण करते हैं। उनकी शरीर-कान्ति कनेरके पुष्प-सरीखी है। वे भी चारों हाथोंमें क्रमशः तलवार, ढाल, गदा और वरमुद्रा धारण किये रहते हैं तथा सिंहपर सवार होते हैं। देवताओं और दैत्योंके गुरु बृहस्पति और शुक्रकी प्रतिमाएँ क्रमशः पीत और श्वेत वर्णकी करनी चाहिये। उनके चार भुजाएँ हैं, जिनमें वे दण्ड, रुद्राक्षकी माला, कमण्डलु और वरमुद्रा धारण किये रहते हैं। शनैश्चरकी शरीर-कान्ति इन्द्रनीलमणिकी-सी है। वे गीधपर सवार होते हैं और हाथमें धनुष-बाण, त्रिशूल और वरमुद्रा धारण किये रहते हैं। राहुका मुख भयंकर है। उनके हाथोंमें तलवार, ढाल, त्रिशूल और वरमुद्रा शोभा पाती हैं तथा वे नील रंगके सिंहासनपर आसीन होते हैं। ध्यान (प्रतिमा)-में ऐसे ही राहु प्रशस्त माने गये हैं। केतु बहुतेरे हैं। उन सबोंके दो भुजाएँ हैं। उनके शरीर आदि धूम्रवर्णके हैं। उनके मुख विकृत हैं। वे दोनों हाथोंमें गदा एवं वरमुद्रा धारण किये हैं और नित्य गीधपर समासीन रहते हैं। इन सभी लोक-हितकारी ग्रहोंको किरीटसे सुशोभित कर देना चाहिये तथा इन सबकी ऊँचाई एक सौ आठ अङ्गुल (४॥ हाथ)-की होनी चाहिये॥ १—९॥
पद्मासनः पद्मकरः पद्मगर्भसमद्युतिः।<br>सप्ताश्वः सप्तरज्जुश्च द्विभुजः स्यात् सदा रविः॥ १<br><br>श्वेतः श्वेताम्बरधरः श्वेताश्वः श्वेतवाहनः।<br>गदापाणिर्द्विबाहुश्च कर्तव्यो वरदः शशी॥ २<br><br>रक्तमाल्याम्बरधरः शक्तिशूलगदाधरः।<br>चतुर्भुजः रक्तरोमा वरदः स्याद् धरासुतः॥ ३<br><br>पीतमाल्याम्बरधरः कर्णिकारसमद्युतिः।<br>खड्गचर्मगदापाणिः सिंहस्थो वरदो बुधः॥ ४<br><br>देवदैत्यगुरू तद्वत् पीतश्वेतौ चतुर्भुजौ।<br>दण्डिनौ वरदौ कार्यौ साक्षसूत्रकमण्डलू॥ ५<br><br>इन्द्रनीलद्युतिः शूली वरदो गृध्रवाहनः।<br>बाणबाणासनधरः कर्तव्योऽर्कसुतस्तथा॥ ६<br><br>करालवदनः खड्गचर्मशूली वरप्रदः।<br>नीलसिंहासनस्थश्च राहुरत्र प्रशस्यते॥ ७<br><br>धूम्रा द्विबाहवः सर्वे गदिनो विकृताननाः।<br>गृध्रासनगता नित्यं केतवः स्युर्वरप्रदाः॥ ८<br><br>सर्वे किरीटिनः कार्या ग्रहा लोकहितावहाः।<br>ह्यङ्गुलेनोच्छ्रिताः सर्वे शतमष्टोत्तरं सदा॥ ९

इति श्रीमत्स्ये महापुराणे ग्रहरूपाख्यानं नाम चतुर्णवतितमोऽध्यायः॥ ९४॥
इस प्रकार श्रीमत्स्यमहापुराणमें ग्रहरूपाख्यान नामक चौरानबेवाँ अध्याय सम्पूर्ण हुआ॥ ९४॥