Skip to content
SarvaKosh
कुमारसम्भवम् (महाकवि कालिदास - संस्कृत मूल एवं हिन्दी अनुवाद)

कुमारसम्भवम् (महाकवि कालिदास - संस्कृत मूल एवं हिन्दी अनुवाद)

Kumarasambhavam of Kalidasa with Hindi Commentary

by महाकवि कालिदास / पं. सीताराम चतुर्वेदी

Report a copyright issue

DevanagariSanskritpublished268 pages

Page 40 of 268

Read in context
Page 40

bounding in peacocks, which afterwards came to be
known by her name among the people 7.
Purport in Sanskrit :—पार्वत्याः पिता स्वदुहितुर्मन-
स्तद्योग्येऽर्थे लग्नं ज्ञात्वा संतुष्ट आसीत्, अतस्तेन सा वनं
गन्तुमनुज्ञाता । साऽपि पितुरनुमतिं संप्राप्य मयूराद्यहिंस्रप्राणि-
समन्वितं शान्तमेकं हिमवतः शृङ्गं तपः कर्त्तुं प्रययौ, यच्च
शेखरं तपोऽवसाने तस्या नाम्नैव 'गौरीशिखरं' इति प्रसिद्धं
जातम् ॥ ७ ॥
विमुच्य सा हारमहार्यनिश्चया
विलोलयष्टि प्रविलुप्तचन्दनम् ।
बबन्ध बालारुणबभ्रु वल्कलं
पयोधरोत्सेधविशीर्णसंहति ॥ ८ ॥
विमुच्येति । अहार्यनिश्चया अनिवार्यनिश्चया सा गौरी विलो-
लयष्टिप्रविलुप्तचन्दनम् विलोलाभिः चलाभिः यष्टिभि प्रतिसरैः
प्रविलुप्तं प्रमृष्टं चन्दनं स्तनान्तरगतं येन त तथोक्त हारं मुक्तावलीं
विमुच्य विहाय बालारुणबभ्रु बालार्कपिङ्गल पयोधरोत्सेधविशीर्ण-
संहति पयोधरयोः स्तनयोः उत्सेधेन उच्छ्रायेण विशीर्णा विघटिता
संहति अवयवसंश्लेषो यस्य तत्तथोक्तं वल्कलं कण्ठलम्बि
स्तनोत्तरीयभूतं बबन्ध । धारयामासेत्यर्थः ।
Prose Order —अहार्यनिश्चया सा विलोलयष्टिप्रविलुप्त-
चन्दनं हारं विमुच्य बालारुणबभ्रु पयोधरोत्सेधविशीर्णसंहति
वल्कलं बबन्ध ॥ ८ ॥
Notes:—अहार्यनिश्चया—न हार्यः ( अत्याज्यः ) निश्चयो
यस्याः सा whose determination was unalterable, i e, of
firm resolution हार्य—( √हृ+ण्यत् ) which can be