कुमारसम्भवम् (महाकवि कालिदास - संस्कृत मूल एवं हिन्दी अनुवाद)

( २४३ )
तदर्धभागेन लभस्व काङ्क्षितं
वरं तमिच्छामि च साधु वेदितुम्
or
(b) उवाच चैनं परमार्थतो हरं
न वेत्सि नूनं यत एवमात्थ माम्
अलोकसामान्यमचिन्त्यहेतुकम्
द्विपन्ति मन्दाश्चरितं महात्मनाम्
III Explain the following in Hindi or English.
(a) क्लेश फलेन हि पुनर्नवतां विधत्ते।
(b) शरीरमाद्यं खलुधर्मसाधनम्
IV (a) Explain the formation of वार्धक ।
(b) Account for the Case in यद्यरुणाय in I (a)
Ans. 1939
I (a) गुप्तवेषधारी शिवः पार्वतीं तपसः कारणं पृच्छति—हे
गौरि किम् कस्माद्धेतोः यौवने युवावस्थायामेव त्वया
आभरणानि अपास्य विहाय त्यक्त्वा वार्धकशोभि
वृद्धस्यभावः वार्धकम् तत्रशोभत इति वार्धकशोभि
वल्कलम् धृतम् प्रदोषे रजनीमुखे स्फुटाः प्रकटाश्चन्द्र-
तारकाश्च यस्याः सा स्फुटचन्द्रतारका अर्थात् चन्द्रमसा
तथा तारागणैः च युक्ता विभावरी रात्रिः अरुणाय
सूर्यसुताय कल्पते यदि अरुणं गन्तुं कल्पते किम् वद
ब्रूहि । दीप्यमानशशाङ्कतारके प्रदोषे यद्यरुण उदेति
ततो विभूषणापहारेण तव वल्कलाधारणं संघटत
इतिभावः।