Skip to content
SarvaKosh
कुमारसम्भवम् (महाकवि कालिदास - संस्कृत मूल एवं हिन्दी अनुवाद)

कुमारसम्भवम् (महाकवि कालिदास - संस्कृत मूल एवं हिन्दी अनुवाद)

Kumarasambhavam of Kalidasa with Hindi Commentary

by महाकवि कालिदास / पं. सीताराम चतुर्वेदी

DevanagariSanskritpublished268 pages

Page 192 of 268

Read in context
Page 192

( १७५ )
say that he knew Maheshwara as one who against
the desire of Párvatí burnt Kámadeva and did
not agree to marry her एव—अपि । तदर्थिनी—( तत् +
अर्थ + इनिः + ङाप् ) अर्थ. अस्या अस्तीति अर्थिनी, तस्य
अर्थिनां तदर्थिनां ( तदभिलाषिणी ) longing for him;
seeking him. अमङ्गलाभ्यामरतिं—न मङ्गलं अमङ्गलं, तस्य
( अशुभस्य ) अभ्यासे ( निरन्तरसेवने ) रति यस्य सः अमङ्ग-
लाभ्यासरतिः, तम् who is fond of using inauspicious
things (such as funeral pyre, ashes, skull-bone, etc.)
Cf. 'आलेपो भसितं विभूषितमहिर्वास पितॄणां घने, वेताला-
परिचारका प्रतिदिन वृत्तिश्च भिक्षामयी । इत्थं यस्य शुभेतराणि
चरितान्याख्यान्ति सर्व्वेजन।स्तस्मिन्मौग्ध्यवशान्मनस्तव रुचिं
बध्नाति किं ब्रूमहे ।' पार्वतीपरिणय ४।१२ अनुवृत्तिं—अनुसरणं,
अनुमोदनम् to follow; to give my approval. न उत्सहे—
I dare not √सह् 'to bear' means 'to dare' with
the preposition उत्. The ascetic says when Shiva
had insulted Párvatí once and he had inborn
fondness for inauspicious things he was not ready
to approve of the idea of Párvatí to marry
him. 65.
CHANGE OF VOICE :—अथ, वर्णिना ( ऊचे )—( अहं )
महेश्वरं विदितवान्, त्वया पुनरेष तदर्थिन्या वृत्यते, च तं
अमङ्गलाभ्यासरति विचिन्त्य ( मया ) तव अनुवृत्तिं कर्तुं न
उत्सह्यते ॥ ६५ ॥
HINDI TRANSLATION :—तब ब्रह्मचारी बोला—महादेव
को मैं जानता हूँ ; तू फिर भी उसी के लिये इच्छा वाली है ;