किरातार्जुनीयम् (घण्टापथ व सुधा टीका सहित)

३४४	किरातार्जुनीयम्

समान और आश्चर्यसे चित्रलिखित पर्वतोंके समान निश्चल होते हुए आश्चर्यसे देखने लगे। यह पद्य द्वितीय और चतुर्थ चरणमें समान वर्णन्यास होनेसे द्विचतुर्यमक-का उदाहरण है ॥ ३५ ॥

परिमोहयमाणेन शिक्षालघवलीलया ।
जैष्णवी विशिखश्रेणी परिजह्रे पिनाकिना ॥ ३६ ॥

मल्लि०—परीति । शिक्षालघवलीलयाऽभ्यासपाटवातिशयेन हेतुना परिमोहयमाणेन व्यामोहयता । 'अणावकर्मकाच्चित्तवत्कर्तृकात्' इति परस्मैपदे प्राप्ते 'न पादम्या'त्यादिना तत्प्रतिषेधादात्मनेपदं शानच् । 'णेर्विभाषा' इति कृत्वस्य नस्य वा णत्वम् । पिनाकिना = हरेण जिष्णोरर्जुनस्येयं जैष्णवी विशिखश्रेणी बाणसंघातः परिजह्रे = निरस्ता ॥ ३६ ॥

**हिन्दी—**अधिक अभ्यासकी कुशलतासे परिमोहित करनेवाले शिवजीने अर्जुनके बाणसमूहको दूर कर डाला ॥ ३६ ॥

अवद्यन्पत्रिणः शंभोः सायकैरवसायकैः ।
पाण्डवः परिचक्राम शिक्षया रणशिक्षया ॥ ३७ ॥
( आद्यन्तयमकम् )

मल्लि०—अवद्यन्निति । पाण्डवोऽर्जुनः । अवसायकैरवसानकरैः । स्यतेर्ण्यन्तात् ण्वुल्प्रत्ययः । सायकैर्बाणैः शंभोः पत्रिणः = शरान् । अवद्यन् = खण्डयन् । द्यतेः शतृप्रत्ययः । 'ओतः श्यनि' इत्योकारलोपः । शिक्षया शक्तुं प्रभवितुमिच्छया । उत्साहेनेत्यर्थः । रणे शिक्षयाऽभ्यासेन च परिचक्राम । उत्साहेनेष्वभ्यासाच्चचारेत्यर्थः ॥ ३७ ॥

**हिन्दी—**अर्जुनने अन्त करनेवाले बाणोंसे शिवजीके बाणोंको खण्डित कर दिया, उत्साहसे और युद्धके अभ्याससे भी वे घूमने लगे ।

इस श्लोकमें चतुर्थ चरणमें 'शिक्षया रणशिक्षया' इस प्रकार आदि और अन्तमें 'शिक्षया' की आवृत्ति होनेसे आद्यन्तयमक अलंकार है ॥ ३७ ॥

चारुचुञ्चुशिरारत्नो चञ्चच्चीररुचा रुचः ।
चचार रुचिरश्चारु चारोराचारचञ्चुरः ॥ ३८ ॥
( द्वयक्षरः )