किरातार्जुनीयम् (घण्टापथ व सुधा टीका सहित)

१३२ | किरातार्जुनीयम्

तिरिक्तैः परिश्रमतिशयैः । गौरवैः = गुरुत्वै । उपलक्षितानीति शेषः । जघनानि = जघनस्थलानि ।

कोषः—'मेखला कांची सप्तरी रशना तया' इत्यमरः ।

हिन्दी - सुरांगनाओं की जांघों ने जो कि करधनी में लगे हुए रत्नों की कान्ति से शोभित और मनोहर उन्नत नितम्बों की शोभा से युक्त थीं, ऊँचे कगारों और रेत से चमकते पुलिनों को जीत लिया । चलने मे थकी हुई उनकी जांघे शिथिल हो गईं ॥ २३ ॥

समुच्छ्रवसत्पङ्कजकोशकोमलैरुपाहितश्रीष्युपनीवि नाभिभिः ।
दधन्ति मध्येषु वलीविभाङ्क्षु स्तनातिभारादुदराणि नम्रताम् ॥ २४ ॥

अन्वयः—समुच्छ्रवसत्पङ्कजकोशकोमलैः नाभिभिः उपनीवि उपाहितश्रीणि वलीविभाङ्गेषु मध्येषु स्तनातिभारात् नम्रताम् दधन्ति उदराणि ।

विग्रह — समुच्छ्रवसन्तः पङ्कजकोशास्तद्वत्कोमलैः = समुच्छ्रदसत्पङ्कजकोश-कोमलैः । नीव्याः समीपे = उपनीवि । उपाहिताः श्रियः येषु तानि = उपाहित-श्रीणि । वलीनां विभङ्गो येषु तेषु = वलीविभङ्क्षिपु स्तनानाम् अतिभारः = स्तनातिभारस्तस्मात् = स्तनातिभारात् ।

अर्थः—समुच्छ्रवसत्सङ्कजकोशकोमलै = दलत्कमलमुकुलकोमलैः । नाभिभिः = प्रतारिकाभिः । उपनीवि = नीवीपार्श्वे । उपाहितश्रीणि = जनितशोभानि । वलीविभाङ्गेषु = ऊर्मिमत्सु । मध्येषु । जघनस्थलेषु । स्तनातिभारात् = पयोधरगुरुत्वात् । नम्रताम् = नम्रत्वम् । दधन्ति = बिभ्राणानि । उदराणि = उदर-स्थलानि चेति ।

कोषः—'अथ नाभिस्तु जन्त्वङ्गे यस्य संज्ञा प्रतारिका' इति केशवः ।

हिन्दी—उन सुरसुन्दरियों के उदर जो कि विकसित कमलकोश के समान कोमल नाभियों से नीवीबन्धनों के पास बड़े सुन्दर लग रहे थे, स्तनभार के कारण त्रिवलीयुक्त जघनस्थलों को अवनत बना रहे थे ॥ २४ ॥

समानकान्तीनि तुषारभूषणैः सरोरुहैरस्फुटपत्रपंक्तिभिः ।
चितानि धर्माम्बुकणैः समन्ततो मुखान्यनुत्फुल्लविलोचनानि च ॥ २५ ॥

अन्वयः—धर्माम्बुकणैः समन्ततः चितानि अनुत्फुल्लविलोचनानि तुषारभूषणैः अस्फुटपत्रपंक्तिभिः सरोरुहैः समानकान्तीनि मुखानि च ।