किरातार्जुनीयम् (घण्टापथ व सुधा टीका सहित)

षष्ठः सर्गः
७७

अर्थः-सः = अर्जुनः महते = बृहते । फलाय = श्रेयसे, सस्याय च । तत् = पूर्वोक्तम् । शिवम् = कल्याणकारि । विकसन्निमित्तकुसुमम् = विकच-निमित्तपुष्पम् । पुरः = अग्रे । अवेक्ष्य = दृष्ट्वा । विस्मयवशं = आश्चर्यवशम् । न जगाम = नागच्छत् । वशिनां = जितेन्द्रियाणाम् । अनुभावगुणः = अनुभाव-रूपो गुणः । धैर्यम् = धृतिम् । न निहन्ति = न नाशयति । अत्रार्थान्तर-न्यासा-लङ्कारः ।

कोषः-‘विस्मयोऽद्भुतमाश्चर्यम्’ इत्यमरः ।

हिन्दी:-अर्जुन महान् फलरूपी सिद्धि प्राप्त करने को उद्यत थे तथापि विकसित होते हुए कार्यसिद्धि-निमित्तक कुसुम (चिह्न) को सामने देखकर विस्मित नहीं हुए। जितेन्द्रिय पुरुषों का अनुभाव गुण उन्हें धैर्यच्युत नहीं करता है ॥ २८ ॥

---

तदभूरिवासरकृतं सुकृतैरुपलभ्य वैभवमनन्यभवम् ।
उपतस्थुरास्थितविषादधियः शतयज्वनो वनचरा वसतिम् ॥ २९ ॥

अन्वयः-सुकृतैः अभूरिवासरकृतं तद् वैभवम् अनन्यभवम् उपलभ्य आस्थितविषादधियः वनचराः शतयज्वनः वसतिम् उपतस्थुः ।

विग्रहः-अभूरिभिः एव वासरैः कृतम् = अभूरिवासरकृतम् । अन्यस्य न भवतीत्यनन्यभवम् । आस्थितः विषादः यासु ताः = आस्थितविषादाः धियः येषां ते = आस्थितविषादधियः । वने चरन्तीति = वनचराः । शतस्य मखानां यज्वा, तस्य = शतयज्वनः ।

अर्थः-सुकृतैः = तपोभिः करणैः । अभूरिवासरकृतम् = कतिपयदिना-कृतम् । तत् = पूर्वोक्तम् । वैभवम् = ऐश्वर्यम् । अनन्यभवम् = अन्यस्यासम्भ-वम् । उपलभ्य = निश्चित्य । आस्थितविषादधियः = प्राप्तखेदबुद्धयः । वन-चराः = काननचराः । शतयज्वनः = इन्द्रस्य । वसतिम् = वासम् । उपतस्थुः = प्रापुः ।

कोषः-‘यज्वा तु विधिनेष्टवान्’ इत्यमरः ।

हिन्दी- तपश्चरण आदि सुकृतों के द्वारा थोड़े ही दिनों में जो ऐश्वर्य प्राप्त कर लिया है वह दूसरों के लिए असम्भव है। यह बात सोच कर खिन्न होकर वनेचर शतक्रतु इन्द्र के लोक (अमरावती) को गये ॥ २९ ॥