किरातार्जुनीयम् (घण्टापथ व सुधा टीका सहित)

पञ्चमः सर्गः
३१

के समान कान्तिवाली मणियां शोभित हो रही हैं। इस प्रकार मणिसमूह के प्रकाश से युक्त, हेमयुक्त चोटियों पर कहीं-कहीं सन्ध्याकालीन किरणें भी दिखलाई पड़ती हैं ॥ ८ ॥

पृथुकदम्बकदम्बकराजितं ग्रथितमालतमालवनाकुलम् ।
लघुतुषारतुषारजलश्च्युतं धुतसदानसदानन्दन्तिनम् ॥ ९ ॥

अन्वयः—पृथुकदम्बकदम्बकराजितम् ग्रथितमालतमालवनाकुलम् लघुतुषारतुषारजलश्च्युतं धुतसदानसदानन्दन्तिनम् ।

विग्रहः—कदम्बवत् कदम्बकानि, तैः कदम्बकदम्बकैः । पृथुभिः कदम्बकदम्बकैः राजितम्=पृथुकदम्बकदम्बकराजितम् । ग्रथितमालैः तमालवनैः आकुलम्=ग्रथितमालतमालवनाकुलम् । लघुतुषारं यत्तुषारजलम् = लघुतुषारतुषारजलम् । लघुतुषारतुषारजलं श्च्योतति यः, तम् = लघुतुषारतुषारजलश्च्युतम् । सदाननाः दन्तिनः = सदाननदन्तिनः । सदानाः ये सदाननदन्तिनः सदानसदाननदन्तिनः । धुताः सदानसदाननदन्तिनः येन तम् धुतसदानसदाननदन्तिनम् ।

अर्थः—पृथुकदम्बकदम्बकराजितम् = बृहत्स्तबकनीपकुसुमराजितम् । ग्रथितमालतमालवनाकुलम् = पंक्तिबद्धतमालवनाकीर्णम् । लघुतुषारतुषारजलश्च्युतम् = अल्पसीकरहिमोदकवर्षम् । धुतसदानसदानन्दन्तिनम् = धृतमदशोभनाननगजम् ।

कोषः—'कदम्बमाहुः सिद्धार्थे नीपे च निकुरम्बके' इति विश्वः । 'कालस्कन्धस्तमालः स्यात् तापिच्छोऽपि' इत्यमरः । 'तुषारो हिमसीकरो' इति शाश्वतः ।

हिन्दी—यह हिमालय बड़े-बड़े कदम्बपुष्पों से युक्त, पुष्पमाला के सदृश तमालवन से पूर्ण, बिन्दु-बिन्दु तुषार-कणों को टपकाता हुआ तथा मदवाले सुन्दर सूंड़ों वाले हाथियों से परिपूर्ण है ॥ ९ ॥

रहितरत्नचयान्न शिलोच्चयानपलताबभवना न दरीभुवः ।
विपुलिनाम्बुरुहा न सरिद्वधूरकुसुमान्दधतं न महोरुहः ॥ १० ॥

अन्वयः—रहितरत्नचयान् शिलोच्चयान् न दधतम्, अलताबभवनाः दरीभुवः न ( दधतम् ), विपुलिनाम्बुरुहाः सरिद्वधूः न ( दधतम् ) अकुसुमान् महीरुहः न दधतम् ।