कौशिक गृह्यसूत्रम् (अथर्ववेद शौनक शाखा - संक्षिप्त टीका एवं पं. उदयनारायण सिंह हिन्दी अनुवाद)
Kausika Grihyasutram of Atharvaveda with Hindi Translation
by महर्षि कौशिक (अनुवादक: पण्डित उदयनारायण सिंह)
Page 203 of 361
Read in contextअथर्ववेदीय-कौशिकसूत्रम् । १७१
मयीं क्रव्यादि ॥३॥ अपावृष्ट्येति मन्त्रोक्तं बाह्यतो निधा-
य ॥४॥ नडमारोह समिन्धत इषीकां जरतीं प्रत्यञ्चमर्क-
मित्युपसमादधाति ॥ ५ ॥ यद्यग्निर्यो अग्निरविः कृष्णा
मा नो रुरोः शुचिद्विदः शिवो नो अस्तु भरतो रराणः
अतिव्याधी व्याधो अग्रभीष्ट क्रव्यादो अग्नीञ्छमयामि
सर्वानिति शुक्त्या माषपिष्टानि जुहोति ॥६॥ सीसं
दर्व्यामवधायोद्धृत्य मन्थं जुह्वञ्छमयेत् ॥७॥ नडमारो-
हेति चतस्रोऽग्ने अक्रव्यादिमं क्रव्याद्यो नो अङ्गेष्वन्ये-
भ्यस्त्वा हिरण्यपाणिमिति शमयति ॥८॥ दक्षिणतो
जरत्कोष्ठे शीतं भस्माभिविहरति ॥९॥ शान्त्युदकेन
सुशान्तं कृत्वावदग्धं समुत्खाय ॥१०॥ परं मृत्यो इत्यु-
स्थापयति ॥११॥ क्रव्यादमिति तिसृभिर्हीयमानमनुम-
न्त्रयते ॥१२॥ दीपाद्याभिनिगदनात्प्रतिहरणेन व्याख्या-
तम् ॥१३॥ अविः कृष्णेति निदधाति ॥१४॥ उत्तमवर्जं
ज्येष्ठस्याञ्जलौ सीसानि ॥१५॥ अस्मिन्वयं यदिप्रं सीसे
“यः क्रव्यात्तमशीशमं०” से नडमयी क्रव्यादि अग्नि में समिद् डाले
॥३॥ “अपावृत्य०” से मंत्रोक्त को बाहर से डाले ॥४॥ “नडमारोह०”
इत्यादि से समिधों का आधान करे ॥५॥ “यद्यग्निर्यो०” इत्यादि
से शुक्ति द्वारा माषपिष्टों की आहुति देवे ॥६॥ और सीस को
दर्वी में डालकर मन्थ को मिलाकर आहुति करता हुआ शमन करे
॥७॥ “नडमारोह०” से चार और “अग्ने अक्रव्यादिमं०” इत्यादि से
आहुति देता हुआ शमन करे ॥८॥ दक्षिण में जरत्कोष्ठ में शीत को
भस्म से दूर करे ॥९॥ शान्त्युदक से सुशान्त करके अवदग्ध को गर्त्त
से खने, और “परं मृत्यो०” से उठावे ॥११॥ “क्रव्यादं०” इन तीन
ऋचाओं से ले जाते को अनुमंत्रण करे ॥१२॥ दीप आदि, का अभिनि-
गदन से प्रतिहरण द्वारा व्याख्यात हुआ जानो ॥१३॥ “अविः कृष्णा०”
निदधान करे ॥१४॥ अन्तिम को छोड़कर जेठेकी अञ्जली में सीसों