Skip to content
SarvaKosh
गोपथ ब्राह्मण (अथर्ववेद - क्षेमकरणदास त्रिवेदी हिन्दी भाष्य)

गोपथ ब्राह्मण (अथर्ववेद - क्षेमकरणदास त्रिवेदी हिन्दी भाष्य)

Gopatha Brahmana with Hindi Bhashya by Pt. Kshemkarandas Trivedi

by महर्षि गोपथ / पं. क्षेमकरणदास त्रिवेदी

Source: चौखम्बा संस्कृत प्रतिष्ठान · चौखम्बा संस्कृत प्रतिष्ठान · 1950 (origin)

DevanagariSanskritpublished600 pages

Page 291 of 600

Read in context
Page 291

गोपथब्राह्मणे पूर्वभागे प्र० ५ । क० २४ २५३
ष्टान् चतुरः भागान् वहन्ति ब्रह्मा ब्रह्मत्वेन + वर्तते ५ ) और आनन्दों को बढ़ाने
वाले अथर्व अङ्गिरा [ निश्चल परमात्मा के अथर्ववेद सहित चारों वेद ] प्रायश्चित्तों [ पाप
दूर करने के उपायों ] और ओषधियों से संस्तव रखते हुये और शान्ति युक्त होते हुये
[ इन चारों से ] चार मार्गों को पहुँचाते हैं, [ तब ही ] ब्रह्मा [ चारों वेद जानने वाला ]
ब्रह्मा पद के साथ [ वर्तमान होता है ] । ५ ।
( यः ब्रह्मवित्, सः अभिकरः अस्तु शिवः धीरः धिया वः एतं धर्मं रक्षतु
कर्मात् च अमृतात् यज्ञात् च प्रमत्तां गा वः, येन अनङ्गिरस. अपियासीत् ६ )
जो [ ब्रह्मा ] ब्रह्म जानने वाला है वह सब प्रकार काम करने वाला होवे, और वह
कल्याणकारी धीर पुरुष निश्चल बुद्धि से तुम्हारे लिये इस धर्म की रक्षा करे, और वह कर्म
को नित्य प्राप्त होने वाला [ पुरुषार्थी ] अमर परमात्मा और यज्ञ [ पूजनीय कर्म ]
से पृथक् होकर प्रमाद [ भूल ] न स्वीकार करे, जिससे वह वेद विरोधी पुरुषों को निन्दा
से प्राप्त करे । ६ । ( आयुं मा दंशम्, ताः मा रुशः, मा प्रमेष्ठाः लोकान् विदहाथ,
मे भूः युक्ता + स्यात्, दिव्यं भय कलाशस्तुतिगोपलायनं धर्मम् उद्यतं यज्ञं
रक्षत ७) [ हे ब्रह्मन् ] मनुष्य को मत काट, उन [ प्रजाओं ] को मत सता और मत
मार, लोकों की रक्षा कर, मेरे लिये भूमि अनुकूल [ होवे ], दिव्य [ व्यवहार में होने
वाले ] भय से गति पहुंचाने वाले पुरुषार्थी पुरुष के स्थिति योग्य कर्म से भूमि के पालन
मार्ग को बताने वाले धर्म और प्रस्तुत यज्ञ की रक्षा कर । ७ ।
( होता, मैत्रावरुणः च अच्छावाकः च ग्रावस्तुता सह एकं पादम् ऋग्भिः
अहरहः स्तुवन्तः पृथिव्याः अग्निं पादं ब्रह्मणा धारयन्ति ८ ) होता, मैत्रावरुण
अच्छावाक ग्रावस्तुत् के सहित [ यह चारों ऋत्विज् ] एक [ अद्वितीय ] प्राप्ति के योग्य
प्रापयन्ति ( सुकृताम् ) सुकर्मिणाम् ( प्रमुदः ) आनन्दान् ( मोदमानाः )
वर्धयमानाः ( ग्रहैः ) ग्रहपदार्थैः । यज्ञपात्रैः ( हविर्भिः ) दातव्यपदार्थैः
( कृताकृतैः ) कृतैः सम्पादितैः अकृतैः असंपादितैः मनसि विचारितैश्च
कर्मभिः ( औदुम्बर्य्याम् ) उदुम्बरनिर्मितायामासन्द्याम् ( सामघोषेण )
सामगानध्वनिना ( संस्तुवन्तः ) सम्यक्स्तुतिं कुर्वन्तः ( शान्ताः ) शान्ति-
युक्ताः ( असंमृष्टान् ) असंयुक्तान् । पृथक् पृथग्भूतान् ( अभिकरः ) सर्वतः
कर्मकर्त्ता ( मा वः ) मा वृणोतु । मा स्वीकारोतु ( अमृतात् ) मरणशून्यात्
परब्रह्मणः ( प्रमत्ताम् ) प्रमत्तताम् । प्रमादम् । चित्तविक्षेपम् । ( कर्मात् )
कर्म + अत सातत्यगमने-क्विप् । कर्मप्रापकः । कर्मकर्ता ( अनङ्गिरसः )
वेदविरोधिनः पुरुषान् ( अपियासीत् ) अपि निन्दया प्राप्नुयात् । तिरस्-
कुर्यात् ( आयुम् ) छन्दसीणः ( उ० १ । २ ) इण् गतौ-उण् । मनुष्यम्-निघ०
२।३ ( मा दंशम् ) दन्श दंशने-लङ्, पुरुषव्यत्ययः । मा दंशतु । मा खण्डयतु
( मा रुशः ) मा हिंसीः । मा दुःखय ( मा प्रमेष्ठाः ) मीङ् हिंसायाम्,-लुङ् ।
मा नाशय ( भूः ) भूमिः ( युक्ता ) अनुकूला भवेत् ( विदहाथ ) दह रक्षणे दाहे