Skip to content
SarvaKosh
दशकुमारचरितम् (सटीक - पूर्वपीठिका व मूल कथा)

दशकुमारचरितम् (सटीक - पूर्वपीठिका व मूल कथा)

Dashakumaracharitam (with Commentary – Purvapithika and Main Story)

by महाकवि दण्डी

Source: दशकुमारचरितम् (सटीक - पूर्वपीठिका व मूल कथा) · चौखम्बा संस्कृत सीरीज · 1968 (origin)

DevanagariHindipublished474 pages

Page 68 of 474

Read in context
Page 68

CC-0. In Public Domain. Digitization by eGangotri. Funding: MIDF
६८ दशकुमारचरितम् । [ पूर्वपीठिकायां
र्यनिमित्तं वित्तं निश्चित्य भवदनुग्रहाल्लब्धस्य साधकत्वस्य साहाय्यकरण
दक्षं शिष्यगणं निष्पाद्य विन्ध्यवनमध्ये पुरातनपत्तनस्थानान्युपेत्य विवि-
धनिधिसूचकानां महीरुहाणामधोनिक्षिप्तान्वसुपूर्णान्कलशान् सिद्धाञ्जनेन
ज्ञात्वा रक्षिषु परितः स्थितेषु खननसाधनैरुत्पाद्य दीनारानसंख्यान् राशी-
कृत्य तत्कालागतमनतिदूरे निवेशितं वणिक्कटकं कश्चिदभ्येत्य तत्र बलिनो
बलीवर्दन् गोणीश्च क्रीत्वान्यद्रव्यमिषेण वसु तद्रोणीसंचितं तैरूह्यमानं
शनैः कटकमनयम् ।
( १० ) तदधिकारिणा चन्द्रपालेन केनचिद्वणिकपुत्रेण विरचितसौ-
खस्य । साहाय्यकरणे दक्षं निपुणम् । निष्पाद्य एकीकृत्य । पुरातनपत्तनस्थानानि
प्राचीननगरभूमीः । विविधनिधिसूचकानां नानारत्नकुम्भस्थितिनिर्देशकानां महीरु
हाणां वृक्षाणाम् । वसुपूर्णान् धनपूरितान् । सिद्धाञ्जनेन नयनदत्तकज्जलेन । रक्षिषु
रक्षापुरुषेषु । परितः समन्तात् स्थितेषु वर्त्तमानेषु । खननसाधनैः खनित्रादिखननो-
पायैः । उत्पाद्य भूमिमध्यादुत्थाप्य । दीनारान् स्वर्णमुद्रादीन् तत्कालगत्तं तस्मिन्
समये तत्रोपस्थितम् । अनतिदूरे निकटे निवेशितं स्थापितम् । वणिक्कटकं वणिक्शि-
विरम् । अभ्येत्य गत्वा । बलिनो बलवतः पुष्टानित्यर्थः । बलीवर्दन् वृषभान् गोणीः
धान्यादिवहनार्थाधारविशेषान् । अन्यद्रव्यमिषेण द्रव्यान्तरच्छलेन । तैः बलीवर्दैः
शनैर्मन्दं मन्दं क्रमशः इति भावः ।
( १० ) तदधिकारिणा कटकस्वामिना । विरचितं कृतं सौहृदं मैत्री येन सः ।
जानेका समस्त वृत्त कह सुनाया । तब मैने उन दोनोंको एक मुनिकी कुटीमें ले जाकर स्थित
कर दिया । फिर मैं आपकी खोजमें निकला। मैंने एक दिन विचार किया कि सभी कार्य
धनसे साधे जाते हैं। आपकी दयासे उसी क्षण मुझे धन-प्राप्तिकी साधनाका एक उपाय प्राप्त
हो गया। और मैंने कुछ दक्ष शिष्योंको धनलब्धकर्त्तव्यमे समर्थ किया तथा विन्ध्याचलके एक
प्राचीन नगरके भग्नावशेष स्थलमें जा पहुँचा। सिद्धाञ्जनसे मैंने नाना प्रकारके कोषोंकी
सूचना देनेवाले वृक्षोंके नीचे स्थापित पृथ्वीके भीतरके घड़ोंको ज्ञात कर लिया। मैंने उन
वृक्षोंके चारों ओर रक्षकोंको खड़ा कर दिया और कुदारी आदिसे पृथ्वी खुदवाकर अगणित
मुद्राएँ एकत्र की। तत्पश्चात् तत्काल आए हुए वणिक्-समुदायसे पूरित पास हीके स्थलमें
पहुँचा। उन लोगोंसे मैंने अति बलिष्ठ कुछ बैल तथा गाड़ियां खरीदीं और अन्नादिके ढोने
का बहाना करके उन गाड़ियोंपर सुवर्ण लादकर धीरे-धीरे उस स्थानपर आ पहुंचा।
(१०) फिर बनियोंके अधिपति चन्द्रपाल नामक वणिक् पुत्रसे मित्रता करके उसीके
Nepal Sanskrit University, Balmeeki Campus, Kathmandu