दशकुमारचरितम् (सटीक - पूर्वपीठिका व मूल कथा)
Dashakumaracharitam (with Commentary – Purvapithika and Main Story)
by महाकवि दण्डी
Source: दशकुमारचरितम् (सटीक - पूर्वपीठिका व मूल कथा) · चौखम्बा संस्कृत सीरीज · 1968 (origin)
Page 48 of 474
Read in context४८ दशकुमारचरितम् । [ पूर्वपीठिकायां
( १४ ) लोकैकवीरेण कुमारेण रक्ष्यमाणः संतुष्टान्तरङ्गो मातङ्गोऽपि
बिलं शशिशेखरकथिताभिज्ञानपरिज्ञातं निःशङ्कं प्रविश्य गृहीतताम्रशासनो
रसातलं पथा तेनैवोपेतय तत्र कस्यचित्पत्तनस्य निकटं केलीकाननका-
सारस्य विततसारसस्य समीपे नानाविधेनेशशासनविधानोपपादितेन
हविषा होमं विरच्य प्रत्यूहपरिहारिणि सविस्मयं विलोकयति राजवाहने
समिदाज्यसमुज्ज्वलिते ज्वलने पुण्यगेहं देहं मन्त्रपूर्वकमहुतीकृत्य तडि-
त्समानकान्ति दिव्यां तनुमलभत ।
( १५ ) तदनु मणिमयमण्डनमण्डलमण्डिता सकललोकललनाकुल-
( १४ ) लोकेषु भुवनेषु एकोऽद्वितीयो वीरो योधस्तेन । सन्तुष्टान्तरङ्गः हृष्टमा-
नसः । शशिशेखरेण शिवेन कथितात् आदिष्टात् अभिज्ञानात् चिह्नात् परिज्ञातमव-
गतम् । निःशङ्कं निर्भयम् । रसातलं पातालम् । पथा मार्गेण । पत्तनस्य नगरस्य ।
केलीकानने क्रीडोद्याने यत्कासारं सरोवरं तस्य । वितताः सर्वतः प्रमृताः सारसाः
पक्षिविशेषा यत्र तस्य । ईशस्य शिवस्य यत् शासनविधानं आज्ञाविधिस्तेनोपपादि-
तेन सम्पादितेन । हविषा हवनीयद्रव्येण आज्यादिनेत्यर्थः । प्रत्यूहपरिहारिणि
विघ्ननिवारके । समिद्भिः काष्ठैः आज्यैर्घृतैश्च समुज्ज्वलिते उद्दीपिते । ज्वलने वह्नौ ।
पुण्यस्य सुकृतस्य गेहमाधारभूतं देहस्य विशेषणमेतत् । मन्त्रपूर्वकं समन्त्रकम् ।
आहुतीकृत्य ज्वलने क्षिप्त्वा । तडिता विद्युता समाना तुल्या कान्तिः प्रभा यस्या-
स्ताम् । दिव्यां स्वर्गीयाम् । तनुं देहम् ।
( १५ ) मणिमयै रत्नप्रचुरैर्मण्डनमण्डलभूषणगणैर्मण्डिताऽलंकृता । सकल-
उन अतिसहिष्णु कुमारों ने पुनः आकर मिलने के लिए एक संकेतस्थल भी निश्चित कर
दिया । इसके पश्चात् वे लोग अलग-अलग दिशाओं में खोजने चल पड़े ।
( १४ ) विश्व के प्रमुख योधाराजवाहन द्वारा रक्षित होने से प्रसन्न चित्त उस मातंगने
भी शिवजीसे निर्देशित किये गये लक्षणोंवाले चिह्नोंसे परिज्ञात विवर में निःशंक होकर प्रवेश
किया और वहाँसे ताम्रपत्रको लेकर फिर उसी मार्गसे पातालमें चला गया । वहाँ किसी नगर
के समीप सारस पक्षियोंसे युक्त क्रीडोद्यानके तालाब के पास परमेश्वरकी आज्ञा-विधिके अनु-
कूल सम्पादित अनेक प्रकार के हवनीय द्रव्य को होम करके विघ्नों को दूर करनेवाले राज-
वाहन के, आश्चर्यपूर्वक, देखते देखते समिधा एवं घृत से उद्दीप्त अग्नि में पुण्यगेह-देह की
आहुति दे दी । तथा बिजली के सदृश देदीप्यमान शरीर प्राप्त किया ।
( १५ ) इसके पश्चात् रत्नोंके अलंकारोंसे अलंकृत समस्त रमणियोंमें श्रेष्ठ एक कुमारीने