दशकुमारचरितम् (सटीक - पूर्वपीठिका व मूल कथा)

CC-0. In Public Domain. Digitization by eGangotri. Funding: MIDF

२८० दशकुमारचरितम् । [ उत्तरपीठिकायां

भूयोभूयः शिरसि जिघ्रन्त्यङ्कमारोपयन्ती, तारावलीं गर्हयन्त्यालिङ्गन्त्य-
श्रुभिरभिषिञ्चती चोत्कम्पिताङ्गयष्टिरन्यादृशीव क्षणमजनिष्ट ।
(२२) जनयिताऽपिमे नरकादिव स्वर्गम्, तादृशाद् व्यसनात्तथाभूत-
मभ्युदयमारूढः पूर्णभद्रेण विस्तरेण यथावृत्तान्तमावेदितो भगवतो मघ-
वतोऽपि भाग्यवन्तमात्मानमजीगणत् । मनागिव च मत्संबन्धमाख्याय
हर्षविस्मितात्मनोः पित्रोरकथयम्—'आज्ञापयतं काद्य नः प्रतिपत्तिः'
इति । पिता मे प्राब्रवीत्—'वत्स, गृहमेवेदमस्मदीयमतिविशालप्राकार-

श्रोतुमित्यर्थः । जिघ्रन्ती-घ्राणं कुर्वती । अङ्कमारोपयन्ती-अर्थपालं उत्सङ्गे समुप-
वेशयन्ती । गर्हयन्ती-निन्दन्ती । अभिषिञ्चती-आर्द्रीकुर्वती मामिति-शेषः ।
उत्कम्पितेति-उत्कम्पिता जातोत्कम्पा अङ्गयष्टिः शरीरलता यस्याः सा । अन्या-
दृशी-अन्याकारा । क्षणं-मुहूर्त्तं व्याप्य । अजनिष्ट-जाता ।
(२२) नरकादिव स्वर्गमिति-यथा कश्चिन्नरकात्स्वर्गमारोहति तथा मे पिता
कामपालोऽपि । तादृशात्-नरकसदृशात् । व्यसनात्-नेत्रोत्पाटनरूपाद् दुःखात् ।
तथाभूतं-तादृशं पुनर्जीवनपुत्रप्राप्तिरूपम् । अभ्युदयमभ्युन्नतिम् । आरूढः-प्राप्तः
सन् । यथावृत्तान्तं-वृत्तान्तमनातिक्रम्य-यथायथरूपेणेत्यर्थः । आवेदितः-कथितः ।
मघवतः-इन्द्रात् । मनाक्-स्वल्पम् । मत्संबन्धं-स्वविषयम् । हर्षेति-हर्षेणानन्देन
विस्मित आश्चर्य्यान्वित आत्मा ययोस्तादृशयोः । पित्रोः-मातापित्रोः समीपे इति
शेषः । आज्ञापयतं युवामिति योज्यम् । का-कीदृशी । नोऽस्माकम् । प्रतिपत्तिः-
इतिकर्त्तव्यता । अतिविशालेति-अतिविशालोऽतिविस्तीर्णः प्राकारवलयः प्राचीर-

शालिनीके मेरे समान अल्प पुण्यवाले व्यक्ति तुम्हारे अव्यक्त मधुर भाषणरूपी
सुधाको कणोंद्वारा पान नहीं कर सकते हैं। यहाँ आओ आलिङ्गन दो। इस प्रकारसे
उन्होंने पुनः पुनः मेरे शिरको सूँघते हुए मुझे गोदमें बिठाया । तारावलीकी निन्दा करते
हुए मेरा आलिङ्गन किया। आसुओंसे मुझे भिंगाया । शरीर को कंपाते हुए क्षणभर अपूर्व
आकृति दर्शायी ।
(२२) पूर्णभद्रके द्वारा मेरे पिताने, सम्पूर्ण विस्तृत वृत्तको ज्ञातकर अपनेको उस
कष्टसे रहित पाकर अपूर्व अभ्युदयकी प्राप्तिका अनुभव किया। जैसे नरकसे छूटकर
उन्होंने स्वर्गका आनन्द प्राप्त किया हो ] वे अपनेको भगवान् इन्द्रसे अधिक भाग्यशाली
मानने लगे। थोड़ासा अपना समाचार सुनाकर मैंने हर्ष और आश्चर्यके साथ अपने
जननी-जनकसे कहा—'आज्ञा दीजिये कि, अब मेरा क्या कर्त्तव्य है।' मेरे पिताने कहा-
हे वत्स ! यहाँपर मेरा अत्यन्त विशाल भित्तिवलयवाला (चहारदीवारीसे घिरा) गृह है

Nepal Sanskrit University, Balmeeki Campus, Kathmandu