दशकुमारचरितम् (सटीक - पूर्वपीठिका व मूल कथा)

द्वितीयोच्छ्वासः ] . व्याख्याद्वयोपेतम् । ० १५३
दृशमिदमधमवर्त्म धर्मवत्समाचरणीयमासीत्' इति प्रत्याकलितस्वदुर्नयः
पिण्डीषण्डं विविक्तमेतदासाद्य पर्याप्तमश्रु मुञ्चामि' इति ।
(२५) श्रुत्वा चैतदनुकम्पमानोऽब्रुवम्-‘भद्र क्षमस्व । कञ्चित्कालमत्रैव
निवस । निजेन द्युम्नेनासावेव वेश्या यथा त्वां योजयिष्यति तथा यतिष्ये ।
सन्त्युपायास्तादृशाः' इत्याश्वास्य तमनूत्थितोऽहम् । नगरमाविशन्नेव
चोपलभ्य लोकवादाल्लुब्धसमृद्धपूर्णं पुरमित्यर्थानां नश्वरत्वं च प्रदर्श्य
प्रकृतिस्थानमून्र्विधास्यन्कर्णीसुतप्रहिते पथि मतिमकरवम् ।
स्वस्य दुर्नयो येन सः । पिण्डीषण्डम्-अशोकसमूहम् । विविक्तं-विजनम् ।
आसाद्य-प्राप्य । पर्याप्तं-प्रचुरम् । अश्रु-नयनजलम् । मुञ्चामि-त्यजामि ।
( २५) अनुकम्पमानो-दयमानः । अहमपहारवर्मेति शेषः । क्षमस्व-सहस्व
अत्रैव-जैनायतने एव । निवस-तिष्ठ । द्युम्नेन-धनेन । 'हिरण्यं द्रविणं द्युम्नमि'-
त्यमरः । असौ-काममञ्जरी । यथा येन प्रकारेण । योजयिष्यति-युक्तं करिष्यति
धनेनेति शेषः । तथा-तेन प्रकारेण । यतिष्ये-चेष्टिष्ये । उपायाः-साधनानि ।
आश्वास्य-सान्त्वयित्वा । तं-विरूपकं अनु-पश्चात् । अहमपहारवर्मा । आविशन्-
प्रविशन् । उपलभ्य-ज्ञात्वा । लोकवादात्-जनमुखात् । लुब्धेति-लुब्धैर्धूर्त्तैः
समृद्धैः धनशालिभिः पूर्णं व्याप्तम् । पुरं-नगरम् । इत्यन्तं उपलभ्येत्यस्य कर्म ।
नश्वरत्वं-क्षणिकत्वम् । प्रदर्श्य-बोधयित्वा । अमून्-पौरान् । प्रकृतिस्थान् स्वभा-
वस्थान् सन्मार्गवर्तिन इत्यर्थः । विधास्यन्-करिष्यन् । कर्णीसुतेति-कर्णीसुतः
स्तेयशास्त्रप्रवर्त्तकस्तेन प्रहिते प्रदर्शिते । पथि-मार्गे चौरशास्त्रे इत्यर्थः ।
है । इस प्रकार अपने अनाचारको सोचकरके मैं इस एकान्त अशोकवनमें आ करके पर्याप्त
आँसू बहाता हूं ।
( २५ ) उसका वृत्तान्त सुन करके उसपर अनुकम्पा करते हुए मैने कहा—‘भद्र,
क्षमा करो और कुछ समय यहीं रहो । तबतक मै ऐसा उपाय करूँगा कि, जिससे वही
वेश्या अपना सब धन तुम्हें लौटा दे । ऐसे बहुतेरे उपाय हैं।' इस प्रकार उसे ढाढ़स
बँधा करके मै उठ पड़ा। नगरमें घुसते ही मैंने सुना कि, वह नगर, लोभियोंके विपुल
धनसे भरा है। वस, मैंने धनकी नश्वरता दिखा करके उन धनलोलुपोंको प्रकृतिस्थ
करनेके लिए चौर्यशास्त्रके प्रवर्त्तक कर्णीसुतके विहित पथपर चलनेका संकल्प किया ।
Nepal Sanskrit University, Balmeeki Campus, Kathmandu